Trong làn sóng chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế dựa trên tri thức và đổi mới sáng tạo, các tổ chức kinh tế đầu tư vào công nghệ luôn được xem là động lực nòng cốt. Nhằm tạo bước đột phá thực chất thay vì những ưu đãi dàn trải, khung pháp lý mới nhất đã thiết lập cơ chế đặc thù, phân tầng đối tượng và mở ra các hành lang bảo vệ chưa từng có. Vậy một doanh nghiệp công nghệ cao tại Việt Nam hiện nay được thụ hưởng gói chính sách ưu đãi nào về thuế, đất đai, đầu tư và cơ chế bảo vệ rủi ro nghiên cứu được triển khai ra sao?

1. Tiêu chí phân loại doanh nghiệp công nghệ cao nhóm 1 và nhóm 2

Để tiếp cận được các gói hỗ trợ của Nhà nước, điều kiện tiên quyết là doanh nghiệp phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn luật định. Căn cứ theo quy định tại khoản 8 Điều 3 Luật Công nghệ cao 2025, doanh nghiệp công nghệ cao được định nghĩa là doanh nghiệp sản xuất sản phẩm công nghệ cao, cung ứng dịch vụ công nghệ cao và có hoạt động nghiên cứu, phát triển công nghệ, sản phẩm công nghệ cao.

Theo Điều 15 Luật Công nghệ cao 2025, để được công nhận, đơn vị phải thỏa mãn các tiêu chuẩn nền tảng của doanh nghiệp sản xuất sản phẩm công nghệ cao (sản phẩm thuộc Danh mục được khuyến khích phát triển, đáp ứng tiêu chuẩn môi trường, năng lượng và quản lý chất lượng tiên tiến), đồng thời đáp ứng 02 điều kiện bắt buộc:

• Sở hữu công nghệ, đồng sở hữu công nghệ, quyền sử dụng hợp pháp công nghệ hoặc có hoạt động chuyển giao công nghệ theo luật định để phát triển, ứng dụng công nghệ cao;
• Đáp ứng các tiêu chí nghiêm ngặt về doanh thu, tỷ lệ chi cho nghiên cứu và phát triển (R&D) tại Việt Nam và lực lượng lao động trực tiếp làm công tác R&D.

Điểm đột phá quan trọng là pháp luật đã phân tách rành mạch thành hai nhóm đối tượng với định hướng chính sách khác nhau:

• Doanh nghiệp công nghệ cao nhóm 1: Là doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chí chung nêu trên, đồng thời thực hiện hoạt động nghiên cứu và phát triển công nghệ cao, sản phẩm công nghệ cao; HOẶC sản xuất sản phẩm công nghệ cao đạt tỷ lệ nội địa hóa tối thiểu theo quy định của từng ngành, kèm theo điều kiện tổng mức chi cho hoạt động R&D tại Việt Nam hằng năm phải đạt tối thiểu 1% trên doanh thu thuần sau khi trừ giá trị đầu vào.
• Doanh nghiệp công nghệ cao nhóm 2: Là các doanh nghiệp công nghệ cao đáp ứng các tiêu chuẩn chung tại khoản 2 Điều 15 Luật Công nghệ cao 2025 nhưng chưa đạt các chỉ số chuyên sâu vượt trội của nhóm 1.

2. Những gói siêu ưu đãi toàn diện dành cho doanh nghiệp công nghệ cao

Tương ứng với từng nhóm chủ thể được chứng nhận, Nhà nước áp dụng các mức độ ưu đãi vượt trội về tài chính, mặt bằng sản xuất và thủ tục hành chính. Căn cứ quy định tại Điều 16 Luật Công nghệ cao 2025, hệ thống chính sách ưu đãi bao gồm:

2.1. Ưu đãi kịch khung dành riêng cho Doanh nghiệp công nghệ cao nhóm 1

Tại điểm b khoản 3 Điều 16 Luật Công nghệ cao 2025, doanh nghiệp công nghệ cao nhóm 1 được hưởng chính sách ưu đãi, hỗ trợ cao nhất theo quy định của pháp luật về đầu tư, thuế, đất đai và các quy định liên quan khác. Cụ thể:

• Về thuế thu nhập doanh nghiệp: Được hưởng mức thuế suất ưu đãi cao nhất (thuế suất 10% kéo dài, miễn thuế 4 năm và giảm 50% số thuế phải nộp trong 9 năm tiếp theo) theo quy định của pháp luật về thuế thu nhập doanh nghiệp và các chính sách ưu đãi đầu tư trọng điểm.
• Về thuế xuất nhập khẩu: Được miễn thuế nhập khẩu đối với hàng hóa nhập khẩu để tạo tài sản cố định, nguyên liệu, vật tư, linh kiện phục vụ trực tiếp cho hoạt động R&D và sản xuất công nghệ cao.
• Về đất đai và tiền thuê đất: Được hưởng chính sách miễn, giảm tiền thuê đất, tiền sử dụng đất ở mức tối đa theo khung quy định của Luật Đất đai 2024, được ưu tiên bố trí quỹ đất sạch tại các khu công nghệ cao, khu kinh tế trọng điểm.
• Thuộc ngành, nghề đặc biệt ưu đãi đầu tư: Căn cứ khoản 1 Điều 16 Luật Công nghệ cao 2025 kết hợp cùng Luật Đầu tư 2020, việc sản xuất sản phẩm công nghệ cao và công nghiệp hỗ trợ công nghệ cao mặc nhiên thuộc Danh mục ngành, nghề đặc biệt ưu đãi đầu tư.

2.2. Chính sách hỗ trợ đối với Doanh nghiệp công nghệ cao nhóm 2 và doanh nghiệp sản xuất

Đối với doanh nghiệp công nghệ cao nhóm 2, điểm c khoản 3 Điều 16 Luật Công nghệ cao 2025 xác lập quyền thụ hưởng các chính sách ưu đãi, hỗ trợ theo pháp luật về đầu tư, thuế, đất đai phù hợp với quy mô và mức độ đóng góp.

Đối với doanh nghiệp chỉ thuần túy sản xuất sản phẩm công nghệ cao, luật quy định rõ tại điểm d khoản 3 Điều 16 Luật Công nghệ cao 2025 là được hưởng các chính sách ưu đãi, hỗ trợ tương ứng về thuế thu nhập doanh nghiệp.

3. Cơ chế chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu: Hành lang bảo vệ pháp lý đột phá

Nghiên cứu công nghệ cao vốn tiềm ẩn tỷ lệ thất bại tự nhiên rất cao. Nếu áp dụng các chế tài tài chính và trách nhiệm hành chính cứng nhắc, doanh nghiệp cũng như đội ngũ khoa học sẽ không dám dấn thân vào các đề tài đột phá. Nhận diện rõ nút thắt này, khoản 4 Điều 16 Luật Công nghệ cao 2025 đã công nhận doanh nghiệp công nghệ cao được áp dụng cơ chế chấp nhận rủi ro theo quy định tại Điều 9 Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo 2025.

Cụ thể, cơ chế chấp nhận rủi ro mang lại những sự giải phóng trách nhiệm mang tính bảo hộ rất mạnh mẽ:

• Miễn trừ trách nhiệm dân sự và hành chính: Tổ chức, cá nhân thực hiện nghiên cứu, phát triển công nghệ được loại trừ trách nhiệm hành chính, miễn trách nhiệm dân sự đối với các thiệt hại phát sinh cho Nhà nước nếu đã tuân thủ đúng quy trình, quy định kỹ thuật, không gian lận, không cố ý vi phạm và sử dụng kinh phí đúng mục tiêu;
• Không phải hoàn trả kinh phí nghiên cứu thất bại: Khi thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu có sử dụng ngân sách nhà nước hoặc vốn hỗ trợ công, nếu đã làm đúng quy trình phê duyệt, phòng ngừa rủi ro nhưng kết quả cuối cùng không đạt được mục tiêu đề ra do yếu tố khách quan của khoa học kỹ thuật thì tổ chức chủ trì không phải hoàn trả kinh phí đã giải ngân hợp lệ;
• Bảo vệ cán bộ phê duyệt, quản lý nhiệm vụ: Các tổ chức, cá nhân tham gia xét duyệt, quản lý đề tài nghiên cứu cũng được loại trừ trách nhiệm nếu dự án không đi đến kết quả kỳ vọng nhưng bảo đảm tính liêm chính và quy trình thẩm định luật định.

4. Đãi ngộ đặc biệt đối với nhân sự, chuyên gia R&D công nghệ cao

Tài sản quý giá nhất của một doanh nghiệp công nghệ cao chính là đội ngũ trí thức, chuyên gia và kỹ sư trực tiếp sáng tạo công nghệ. Do đó, chính sách ưu đãi không dừng lại ở pháp nhân mà lan tỏa trực tiếp đến người lao động.

Căn cứ khoản 2 Điều 16 Luật Công nghệ cao 2025, cá nhân trực tiếp làm công tác R&D công nghệ cao được bảo đảm các quyền lợi nổi bật:

• Miễn, giảm thuế thu nhập cá nhân: Được áp dụng các chính sách miễn, giảm thuế TNCN đối với phần thu nhập từ tiền lương, tiền công thực hiện nhiệm vụ R&D, tạo động lực cạnh tranh thu hút nhân tài quốc tế và kiều bào;
• Hỗ trợ toàn diện về điều kiện sống và làm việc: Được hưởng các chính sách ưu tiên về nhà ở công vụ hoặc nhà ở xã hội dành riêng cho chuyên gia công nghệ cao; hỗ trợ đào tạo chuyên sâu trong và ngoài nước;
• Thủ tục thông thoáng về cư trú, visa và giấy phép lao động: Đối với chuyên gia nước ngoài và người Việt Nam định cư ở nước ngoài, thủ tục cấp giấy phép lao động, xuất cảnh, nhập cảnh, thẻ tạm trú được thực hiện theo quy trình rút gọn, thông thoáng tối đa.

5. Tiếp cận hạ tầng kỹ thuật và hưởng lợi từ hệ sinh thái công nghệ cao

Bên cạnh các cơ chế nội tại, doanh nghiệp công nghệ cao còn được thụ hưởng lợi ích từ hạ tầng dùng chung theo định hướng xây dựng hệ sinh thái quốc gia. Theo quy định tại Điều 20 Luật Công nghệ cao 2025, doanh nghiệp được xem là trung tâm của hệ sinh thái và được tạo điều kiện tối đa khi tiếp cận:

• Khai thác hạ tầng các Khu công nghệ cao, Khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao với hệ thống giao thông, điện, nước và viễn thông đồng bộ;
• Sử dụng các phòng thí nghiệm dùng chung cấp quốc gia, hạ tầng số, trung tâm dữ liệu và nền tảng tính toán hiệu năng cao được Nhà nước đầu tư hoặc khuyến khích hợp tác công tư (PPP);
• Được kết nối chặt chẽ với các trung tâm đổi mới sáng tạo, cơ sở ươm tạo công nghệ cao, trường đại học hàng đầu nhằm rút ngắn thời gian thương mại hóa sản phẩm ra thị trường.

Tóm lại, hệ thống pháp luật mới đã mở ra một kỷ nguyên hỗ trợ toàn diện: từ ưu đãi thuế, giải phóng mặt bằng đất đai, bảo vệ nhân tài sáng tạo đến dỡ bỏ rào cản tâm lý sợ thất bại thông qua cơ chế chấp nhận rủi ro. Các doanh nghiệp cần chủ động rà soát chỉ tiêu R&D và tỷ lệ nội địa hóa để sớm hoàn thiện hồ sơ đăng ký hưởng gói chính sách ưu đãi cao nhất theo quy định pháp luật.