Từ ngày 01/10/2026, bước chuyển mình mạnh mẽ trong chuyển đổi số ngành Tòa án chính thức đi vào thực tiễn khi cơ quan, tổ chức, cá nhân có thể nộp yêu cầu Tòa án cung cấp thông tin bằng hình thức trực tuyến thông qua mạng Internet. Đây là nội dung cốt lõi, mang tính đột phá được quy định tại Thông tư 16/2026/TT-TANDTC do Chánh án Tòa án nhân dân tối cao ban hành.

3 Phương thức linh hoạt để người dân yêu cầu Tòa án cung cấp thông tin

Căn cứ quy định tại khoản 1 Điều 7 Thông tư 16/2026/TT-TANDTC, người có nhu cầu tiếp cận thông tin (sau đây gọi là người yêu cầu) có thể thực hiện quyền tự mình hoặc thông qua người đại diện hợp pháp để yêu cầu Tòa án cung cấp thông tin qua một trong ba nhóm hình thức cụ thể:

• Thực hiện trực tiếp tại trụ sở Tòa án: Người dân đến trực tiếp bộ phận tiếp nhận thông tin của Tòa án có thẩm quyền để nộp văn bản yêu cầu.
• Gửi qua dịch vụ bưu chính: Gửi hồ sơ, đơn yêu cầu thông qua đường bưu điện hoặc dịch vụ chuyển phát đến Tòa án.
• Gửi trực tuyến qua mạng Internet: Phương thức mới hiện đại, tiết kiệm tối đa thời gian và chi phí di chuyển cho người dân.

Các kênh tiếp nhận yêu cầu cung cấp thông tin qua Internet gồm những gì?

Nhằm tạo điều kiện thuận lợi nhất cho cá nhân, tổ chức trong thời đại số, điểm c khoản 1 Điều 7 Thông tư 16/2026/TT-TANDTC liệt kê đa dạng các nền tảng số mà Tòa án triển khai tiếp nhận yêu cầu, bao gồm:

• Thư điện tử (Email chính thức của Tòa án);
• Cổng thông tin điện tử, Trang thông tin điện tử của Tòa án các cấp;
• Cổng dữ liệu Tòa án nhân dân;
• Cổng Dịch vụ công quốc gia;
• Các ứng dụng di động (Mobile App) hoặc nền tảng số khác do Tòa án công bố chính thức.

Cơ quan Tòa án nâng cao tính công khai, minh bạch và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho người dân tiếp cận thông tin (ảnh minh họa)

Người dân được dùng điện thoại, thiết bị cá nhân sao chụp tài liệu tại trụ sở Tòa án

Một điểm mới rất đáng chú ý bảo vệ quyền tiếp cận thông tin thực tế của người dân là quy định tại khoản 2 Điều 7 Thông tư 16/2026/TT-TANDTC. Theo đó, khi đến làm việc và yêu cầu cung cấp thông tin trực tiếp tại trụ sở Tòa án, người yêu cầu được phép sử dụng điện thoại di động và các phương tiện kỹ thuật khác của cá nhân (như máy ảnh, máy quét cầm tay) để sao, chụp hoặc tải về các văn bản, hồ sơ, tài liệu công khai, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác (như tài liệu chứa bí mật nhà nước, tài liệu thuộc trường hợp cấm sao chụp).

Đồng thời, theo khoản 3 Điều 7, Tòa án được yêu cầu có trách nhiệm cung cấp thông tin theo đúng hình thức mà người dân đề nghị, bảo đảm phù hợp với tính chất của thông tin, điều kiện và khả năng đáp ứng thực tế của Tòa án.

Trình tự, thủ tục và thời hạn giải quyết yêu cầu cung cấp thông tin

Theo Điều 8 Thông tư 16/2026/TT-TANDTC, quy trình tiếp nhận và phản hồi thông tin được quy định chuẩn hóa như sau:

1. Gửi và tiếp nhận yêu cầu: Người dân nộp đơn/yêu cầu cung cấp thông tin. Tòa án có trách nhiệm tiếp nhận, hướng dẫn người dân kê khai đúng quy định, đồng thời giải thích, giúp đỡ các trường hợp gặp khó khăn trong tiếp cận thông tin.
2. Thời hạn xử lý: Chậm nhất là 12 ngày kể từ ngày nhận được yêu cầu hợp lệ, Tòa án phải thực hiện việc cung cấp thông tin cho người yêu cầu.
3. Trường hợp gia hạn: Nếu vụ việc phức tạp hoặc cần thêm thời gian thu thập, Tòa án được phép gia hạn nhưng tối đa không quá 12 ngày và phải gửi văn bản thông báo rõ lý do gia hạn cho người dân trước khi hết hạn lần đầu.

Các trường hợp Tòa án có quyền từ chối cung cấp thông tin

Dù mở rộng tối đa quyền tiếp cận thông tin của người dân, Điều 9 Thông tư 16/2026/TT-TANDTC cũng quy định rõ các trường hợp Tòa án từ chối cung cấp thông tin (bằng văn bản nêu rõ lý do) bao gồm:

• Thông tin thuộc danh mục bí mật nhà nước, thông tin ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh hoặc thông tin không thuộc phạm vi được công khai;
• Thông tin được yêu cầu không thuộc trách nhiệm cung cấp của Tòa án đó;
• Thông tin đã được cung cấp 02 lần cho chính người đó, trừ trường hợp có lý do chính đáng;
• Yêu cầu vượt quá khả năng đáp ứng thực tế hoặc gây ảnh hưởng, cản trở đến hoạt động bình thường của cơ quan Tòa án.

Xử lý ra sao khi Tòa án cung cấp thông tin không chính xác hoặc thiếu?

Căn cứ Điều 10 Thông tư 16/2026/TT-TANDTC, quyền lợi của người dân tiếp tục được bảo đảm chặt chẽ:

• Nếu Tòa án tự phát hiện thông tin đã cung cấp bị sai lệch hoặc thiếu, trong thời hạn 05 ngày làm việc, Tòa án phải chủ động đính chính và cung cấp lại.
• Trường hợp người dân phát hiện thông tin mình nhận được chưa chính xác hoặc thiếu, có quyền gửi yêu cầu đề nghị Tòa án cung cấp lại. Chậm nhất trong 10 ngày kể từ khi nhận được yêu cầu, Tòa án phải xác minh và có phản hồi chính thức cho người dân.

Quy định mới tại Thông tư 16/2026/TT-TANDTC áp dụng từ ngày 01/10/2026 hứa hẹn sẽ mang đến bước bứt phá lớn trong công tác tư pháp, đảm bảo tối đa quyền tiếp cận thông tin của người dân và thúc đẩy mô hình Tòa án điện tử, Tòa án số tại Việt Nam.