Hoạt động đầu tư xây dựng tại Việt Nam đang bước vào một giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ với hàng loạt cải cách thể chế quan trọng. Một trong những điểm nhấn pháp lý đáng chú ý nhất là việc Quốc hội thông qua các nội dung sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xây dựng 2025 (số hiệu 135/2025/QH15). Cụ thể, căn cứ theo quy định tại khoản 4 Điều 3 Luật Đầu tư sửa đổi 2026, các quy định về năng lực hoạt động xây dựng của cá nhân sẽ chính thức được điều chỉnh và áp dụng kể từ ngày 01/3/2027.

Sự thay đổi này không chỉ tác động trực tiếp đến đội ngũ kỹ sư, kiến trúc sư, giám sát viên mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với các chủ đầu tư và nhà thầu trong việc rà soát, chuẩn bị nhân sự cho các dự án sắp tới.

Những chức danh bắt buộc phải có chứng chỉ hành nghề từ 01/3/2027

Theo nội dung sửa đổi, bổ sung quy định về năng lực của cá nhân hoạt động xây dựng, cá nhân đảm nhận các chức danh chủ chốt trong hoạt động xây dựng bắt buộc phải sở hữu chứng chỉ hành nghề hoạt động xây dựng tương ứng. Quy định này bao gồm các nhóm đối tượng sau:

• Chủ nhiệm, chủ trì lập quy hoạch đô thị và nông thôn: Đóng vai trò định hướng không gian và hạ tầng kỹ thuật cho các dự án phát triển đô thị, điểm dân cư nông thôn.
• Chủ nhiệm khảo sát xây dựng: Chịu trách nhiệm kỹ thuật trong việc thu thập số liệu địa chất, địa hình phục vụ thiết kế công trình.
• Chủ nhiệm, chủ trì thiết kế, thẩm tra thiết kế xây dựng: Đảm bảo tính an toàn, bền vững và tối ưu hóa công năng của công trình xây dựng.
• Giám sát thi công xây dựng: Lực lượng nòng cốt kiểm soát chất lượng, tiến độ và an toàn lao động trên công trường.

Các chứng chỉ hành nghề này tiếp tục được phân thành 3 hạng năng lực rõ rệt: Hạng I, Hạng II và Hạng III. Việc phân hạng này sẽ quyết định quy mô công trình mà cá nhân đó được phép tham gia thực hiện theo quy định chi tiết tại Nghị định 212/2026/NĐ-CP.

Yêu cầu khắt khe về năng lực đối với Giám đốc quản lý dự án và Chỉ huy trưởng

Bên cạnh các chức danh yêu cầu chứng chỉ hành nghề, các quy định mới sau khi được sửa đổi bởi Luật Đầu tư sửa đổi 2026 cũng nhấn mạnh yêu cầu về năng lực đối với các vị trí điều hành trực tiếp:

• Giám đốc quản lý dự án đầu tư xây dựng: Phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn về trình độ chuyên môn, số năm kinh nghiệm quản lý dự án tương ứng với phân loại nhóm dự án.
• Chỉ huy trưởng công trường: Đòi hỏi năng lực thực tế trong việc tổ chức thi công, quản lý kỹ thuật và xử lý các tình huống phát sinh tại hiện trường.

Sự điều chỉnh này nhằm mục đích nâng cao chất lượng quản trị dự án, hạn chế tối đa các rủi ro về thất thoát vốn đầu tư, chậm tiến độ hoặc xảy ra sự cố công trình trong quá trình thi công.

Lộ trình áp dụng và lời khuyên thiết thực cho các chủ thể tham gia thị trường

Theo quy định về hiệu lực thi hành của Luật Đầu tư sửa đổi 2026, toàn bộ các nội dung sửa đổi, bổ sung liên quan đến quy định năng lực cá nhân hoạt động xây dựng sẽ chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2027.

Để tránh những vướng mắc pháp lý không đáng có làm gián đoạn tiến độ triển khai dự án, các cơ quan quản lý nhà nước, chủ đầu tư, nhà thầu và bản thân các cá nhân hành nghề cần lưu ý một số điểm sau:

1. Đối với cá nhân hành nghề: Cần chủ động rà soát thời hạn, hạng năng lực của chứng chỉ hành nghề hiện tại. Nếu chưa đáp ứng đủ điều kiện theo quy định mới, cần nhanh chóng đăng ký sát hạch, nâng hạng hoặc cấp mới chứng chỉ hành nghề tại các cơ quan có thẩm quyền theo đúng trình tự quy định tại Nghị định 212/2026/NĐ-CP.
2. Đối với chủ đầu tư và nhà thầu: Khi tổ chức đấu thầu, lựa chọn nhân sự cho các gói thầu thiết kế, giám sát, thi công, cần đưa các tiêu chuẩn mới này vào hồ sơ mời thầu. Việc sử dụng nhân sự không đủ điều kiện năng lực hành nghề kể từ ngày 01/3/2027 có thể dẫn đến các chế tài xử phạt hành chính nghiêm khắc hoặc đình chỉ thi công công trình.
3. Cập nhật thông tin trên Hệ thống Cơ sở dữ liệu quốc gia: Các tổ chức, cá nhân cần chú ý việc đăng tải, cập nhật thông tin năng lực hoạt động xây dựng lên Hệ thống thông tin quốc gia theo quy định để đảm bảo tính minh bạch và tạo cơ sở pháp lý vững chắc khi tham gia các hoạt động đấu thầu dự án.

Việc chủ động nghiên cứu và chuẩn bị kỹ lưỡng trước lộ trình thay đổi của pháp luật xây dựng sẽ giúp các doanh nghiệp tối ưu hóa quy trình vận hành, nâng cao năng lực cạnh tranh và đảm bảo các dự án đầu tư được triển khai một cách an toàn, đúng pháp luật.