Kinh doanh đa cấp là một phương thức bán hàng phổ biến nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý và xã hội nếu không được quản lý chặt chẽ. Nhằm siết chặt hoạt động này, Chính phủ đã ban hành Nghị định 137/2026/NĐ-CP về quản lý hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026. Một trong những điểm đáng chú ý nhất của quy định mới này là việc cấm tuyệt đối cán bộ, công chức tham gia vào mạng lưới bán hàng đa cấp dưới mọi hình thức.

Hiểu thế nào là kinh doanh theo phương thức đa cấp?

Theo quy định tại khoản 1 Điều 3 Nghị định 137/2026/NĐ-CP, khái niệm này được định nghĩa cụ thể như sau:

"Kinh doanh theo phương thức đa cấp là hoạt động kinh doanh sử dụng mạng lưới người tham gia gồm nhiều cấp, nhiều nhánh, trong đó, người tham gia được hưởng hoa hồng, tiền thưởng và lợi ích kinh tế khác từ kết quả kinh doanh của mình và của những người khác trong mạng lưới."

Như vậy, bản chất của phương thức này là việc phát triển mạng lưới người tham gia để tiêu thụ hàng hóa. Người tham gia bán hàng đa cấp là cá nhân giao kết hợp đồng tham gia bán hàng đa cấp với doanh nghiệp bán hàng đa cấp. Tuy nhiên, đây không phải là hợp đồng lao động mà là một dạng giao dịch dân sự, thương mại đặc thù.

Vì sao cán bộ, công chức bị cấm tham gia bán hàng đa cấp?

Việc cấm cán bộ, công chức tham gia bán hàng đa cấp không phải là quy định hoàn toàn mới nhưng đã được chuẩn hóa và siết chặt hơn tại khoản 2 Điều 28 Nghị định 137/2026/NĐ-CP. Quy định này nhằm bảo đảm tính minh bạch, khách quan và phòng ngừa các hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn hoặc ảnh hưởng của người thực thi công vụ để trục lợi cá nhân.

Cán bộ, công chức là những người đại diện cho cơ quan nhà nước, thực hiện quyền lực công. Nếu họ tham gia vào mạng lưới đa cấp, có thể dẫn đến xung đột lợi ích, xao nhãng công việc chuyên môn, hoặc nghiêm trọng hơn là sử dụng uy tín cá nhân, vị trí công tác để lôi kéo, ép buộc cấp dưới, người dân tham gia mạng lưới nhằm hưởng hoa hồng.

Chi tiết các đối tượng không được tham gia bán hàng đa cấp từ 01/7/2026

Theo quy định tại Điều 28 Nghị định 137/2026/NĐ-CP, doanh nghiệp bán hàng đa cấp tuyệt đối không được ký hợp đồng tham gia bán hàng đa cấp với các trường hợp sau:

1. Nhóm đối tượng liên quan đến đạo đức công vụ và lực lượng vũ trang

Đây là nhóm đối tượng được quy định rõ tại điểm đ khoản 2 Điều 28 Nghị định 137/2026/NĐ-CP, bao gồm:

• Cán bộ, công chức theo quy định của pháp luật về cán bộ, công chức;
• Sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân, viên chức quốc phòng trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân;
• Sĩ quan, hạ sĩ quan, chiến sĩ phục vụ theo chế độ chuyên nghiệp, công nhân công an trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân.

2. Nhóm đối tượng có tiền án hoặc đang chấp hành hình phạt

Người đang chấp hành hình phạt tù hoặc có tiền án về các tội danh liên quan trực tiếp đến hoạt động kinh tế, lừa đảo, hoặc vi phạm quy định về kinh doanh đa cấp sẽ không được tham gia mạng lưới này. Cụ thể gồm các tội:

• Sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng cấm;
• Quảng cáo gian dối, lừa dối khách hàng;
• Lừa đảo chiếm đoạt tài sản, lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản, chiếm giữ trái phép tài sản;
• Tội vi phạm quy định về kinh doanh theo phương thức đa cấp.

3. Người nước ngoài không có giấy phép lao động hợp lệ

Người nước ngoài muốn tham gia bán hàng đa cấp tại Việt Nam bắt buộc phải có giấy phép lao động do cơ quan có thẩm quyền cấp gắn với chính doanh nghiệp đa cấp mà họ tham gia, trừ trường hợp được miễn cấp giấy phép lao động theo quy định.

4. Người từng bị xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ người tiêu dùng

Cá nhân đã từng bị xử phạt do vi phạm các quy định liên quan đến hành vi bị cấm trong bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng quy định tại Điều 10 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 và quy định về phát triển mạng lưới bán hàng đa cấp không dựa trên giao dịch mua bán hàng hóa mà chưa hết thời hạn được coi là chưa bị xử lý vi phạm hành chính.

5. Lãnh đạo, quản lý của doanh nghiệp đa cấp bị thu hồi giấy phép

Cá nhân từng giữ các vai trò quản lý, đại diện pháp luật, chủ sở hữu, thành viên hợp danh hoặc cổ đông sáng lập tại các doanh nghiệp bán hàng đa cấp đã bị thu hồi giấy chứng nhận đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp cũng nằm trong danh sách bị cấm ký hợp đồng mới.

Hệ quả pháp lý đối với cán bộ, công chức vi phạm

Nếu cán bộ, công chức cố tình lách luật để tham gia bán hàng đa cấp, họ không chỉ đối mặt với việc hợp đồng tham gia bán hàng đa cấp bị vô hiệu mà còn phải chịu các hình thức kỷ luật nghiêm khắc theo Luật Cán bộ, công chức. Tùy theo tính chất, mức độ vi phạm, cán bộ, công chức có thể bị xử lý kỷ luật từ khiển trách, cảnh cáo, hạ bậc lương cho đến buộc thôi việc.

Đồng thời, doanh nghiệp bán hàng đa cấp cố tình ký hợp đồng với cán bộ, công chức cũng sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính với mức phạt tiền rất cao, thậm chí có thể bị thu hồi giấy chứng nhận đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp nếu vi phạm có hệ thống hoặc gây hậu quả nghiêm trọng.

Tóm lại, quy định tại Nghị định 137/2026/NĐ-CP là một bước đi mạnh mẽ nhằm làm trong sạch môi trường kinh doanh đa cấp tại Việt Nam, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và giữ vững đạo đức, tác phong của đội ngũ cán bộ, công chức trong thời kỳ mới.