Trong bối cảnh kinh tế hiện nay, việc sở hữu một chiếc ô tô thông qua hình thức mua trả góp đã trở nên vô cùng phổ biến. Tuy nhiên, không ít trường hợp chủ xe do gặp khó khăn đột xuất về tài chính đã nảy sinh ý định mang chiếc xe đang trả góp này đi cầm cố tại các tiệm cầm đồ hoặc tổ chức tín dụng đen. Vậy dưới góc độ pháp lý, hành vi này có được phép hay không và những hệ lụy nào đang chờ đợi phía sau?

Sở hữu xe ô tô trả góp là lựa chọn của nhiều người nhưng cần nắm rõ quy định về thế chấp (ảnh minh họa)

1. Bản chất pháp lý của việc mua xe trả góp và thế chấp ngân hàng

Thực tế, khái niệm "mua xe trả góp" thường được hiểu là việc người mua vay vốn từ ngân hàng để thanh toán cho bên bán xe. Để bảo đảm cho khoản vay này, người mua sẽ dùng chính chiếc xe đó làm tài sản bảo đảm thông qua hợp đồng thế chấp.

Theo quy định tại Điều 317 Bộ luật Dân sự 2015:

"1. Thế chấp tài sản là việc một bên (sau đây gọi là bên thế chấp) dùng tài sản thuộc sở hữu của mình để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ và không giao tài sản cho bên kia (sau đây gọi là bên nhận thế chấp)."

Như vậy, khi bạn mua xe trả góp, bạn vẫn là chủ sở hữu và được quyền chiếm hữu, sử dụng chiếc xe đó, nhưng ngân hàng (bên nhận thế chấp) sẽ giữ bản chính Giấy chứng nhận đăng ký xe (cà vẹt xe) để kiểm soát quyền định đoạt đối với tài sản.

2. Xe đang thế chấp có được mang đi cầm cố không?

Đây là câu hỏi mà nhiều chủ xe thắc mắc. Để trả lời, chúng ta cần xem xét nghĩa vụ của bên thế chấp được quy định tại Điều 320 Bộ luật Dân sự 2015. Cụ thể, tại khoản 8 Điều này quy định bên thế chấp:

"8. Không được bán, thay thế, trao đổi, tặng cho tài sản thế chấp, trừ trường hợp quy định tại khoản 4 và khoản 5 Điều 321 của Bộ luật này."

Mặc dù điều luật không liệt kê trực tiếp từ "cầm cố", nhưng về bản chất, cầm cố tài sản đòi hỏi việc chuyển giao tài sản cho bên nhận cầm cố (theo Điều 310 Bộ luật Dân sự 2015). Khi chiếc xe đã được thế chấp cho ngân hàng, mọi hành vi làm thay đổi tình trạng chiếm hữu hoặc định đoạt tài sản mà không có sự đồng ý của ngân hàng đều là vi phạm hợp đồng bảo đảm.

Việc cầm cố xe đang thế chấp mà không có sự đồng ý của ngân hàng là hành vi vi phạm pháp luật (ảnh minh họa)

Hơn nữa, theo hướng dẫn tại Nghị định 21/2021/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 15/05/2021), việc bảo đảm thực hiện nghĩa vụ phải tuân thủ nghiêm ngặt các thỏa thuận trong hợp đồng bảo đảm. Việc tự ý mang xe đi cầm cố sẽ dẫn đến tình trạng "một tài sản bảo đảm cho nhiều nghĩa vụ" mà không thông báo, gây rủi ro cho các bên liên quan.

3. Những rủi ro pháp lý bủa vây khi cố tình cầm cố xe trả góp

Nếu bạn cố tình mang xe đang trả góp đi cầm cố, bạn sẽ phải đối mặt với các hệ lụy sau:

• Vi phạm hợp đồng tín dụng: Ngân hàng có quyền thu hồi nợ trước hạn, xử lý tài sản thế chấp ngay lập tức và áp dụng các mức phạt vi phạm theo thỏa thuận.
• Rủi ro mất trắng tài sản: Các tiệm cầm đồ thường không có quyền sở hữu hợp pháp đối với xe đang thế chấp. Nếu ngân hàng khởi kiện thu hồi xe, tiệm cầm đồ có thể tẩu tán tài sản hoặc bạn phải bồi thường cho họ một khoản tiền lớn để lấy xe ra.
• Trách nhiệm hình sự: Trong trường hợp bạn dùng thủ đoạn gian dối (như dùng cà vẹt giả) để cầm cố xe, hành vi này có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội "Lừa đảo chiếm đoạt tài sản" hoặc "Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản" theo Bộ luật Hình sự.

4. Lời khuyên từ chuyên gia pháp lý

Để đảm bảo an toàn pháp lý, khi gặp khó khăn về tài chính, chủ xe nên:

1. Chủ động liên hệ với ngân hàng để thỏa thuận cơ cấu lại thời hạn trả nợ hoặc tìm phương án hỗ trợ tài chính hợp pháp khác.
2. Tuyệt đối không nghe theo các lời mời chào cầm cố xe không chính chủ, xe đang trả góp từ các tổ chức tín dụng đen.
3. Nếu muốn bán xe, hãy thực hiện thủ tục giải chấp (xóa đăng ký thế chấp) sau khi đã tất toán khoản vay với ngân hàng theo quy định tại Điều 440 Bộ luật Dân sự 2015 về nghĩa vụ trả tiền.

Tóm lại, xe đang thế chấp ngân hàng không được phép mang đi cầm cố nếu không có sự đồng ý bằng văn bản của ngân hàng. Hãy là người tiêu dùng thông thái để bảo vệ tài sản và quyền lợi của chính mình.

Hy vọng bài viết này đã cung cấp cho bạn cái nhìn rõ nét về quy định pháp luật liên quan đến việc cầm cố xe đang trả góp. Nếu bạn cần tư vấn chuyên sâu hơn về các giao dịch bảo đảm, hãy liên hệ với chúng tôi để được hỗ trợ.