Trong những năm gần đây, tinh thần tương thân tương ái của người Việt Nam ngày càng lan tỏa mạnh mẽ thông qua các hoạt động quyên góp, ủng hộ đồng bào gặp thiên tai, dịch bệnh. Tuy nhiên, bên cạnh những tấm lòng vàng, thực tế đã xuất hiện không ít trường hợp cá nhân, tổ chức lợi dụng danh nghĩa từ thiện để trục lợi, tiếp nhận tiền quyên góp nhưng không chuyển đến tay người cần giúp đỡ hoặc sử dụng sai mục đích. Vậy, dưới góc độ pháp lý, hành vi này sẽ bị xử lý như thế nào?

Trách nhiệm hành chính: Phạt tiền và các biện pháp khắc phục hậu quả

Tùy vào tính chất và mức độ vi phạm, nếu hành vi chiếm đoạt tài sản từ hoạt động từ thiện chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm hình sự, người vi phạm sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính theo các quy định chuyên ngành.

Xử phạt theo lĩnh vực an ninh trật tự

Căn cứ quy định tại Điều 15 Nghị định 144/2021/NĐ-CP, hành vi dùng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt tài sản của người khác có thể bị phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng. Ngoài ra, người vi phạm còn bị tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm và buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được.

Xử phạt trong lĩnh vực bảo trợ xã hội

Đối với các hành vi vi phạm cụ thể liên quan đến tiền, hàng cứu trợ, Điều 10 Nghị định 130/2021/NĐ-CP quy định mức phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với các hành vi:

• Để hư hỏng, thất thoát tiền, hàng cứu trợ (trừ trường hợp bất khả kháng);
• Sử dụng, phân phối tiền, hàng cứu trợ không đúng mục đích, không đúng đối tượng;
• Tráo đổi hàng cứu trợ.

Biện pháp khắc phục hậu quả bao gồm buộc bồi hoàn lại số tiền, hàng đã thất thoát và nộp lại số lợi bất chính.

Truy cứu trách nhiệm hình sự: Những bản án nghiêm khắc

Khi hành vi chiếm đoạt tiền từ thiện đạt đến ngưỡng xử lý hình sự, người vi phạm có thể đối mặt với các tội danh về xâm phạm sở hữu quy định tại Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017).

Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản

Nếu ngay từ đầu, cá nhân đã có ý định chiếm đoạt và dùng các thủ đoạn gian dối (như tạo dựng hoàn cảnh giả, giả mạo danh nghĩa cơ quan tổ chức) để kêu gọi quyên góp, hành vi này cấu thành tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo Điều 174 Bộ luật Hình sự 2015. Hình phạt cao nhất cho tội danh này là tù chung thân nếu giá trị tài sản chiếm đoạt từ 500 triệu đồng trở lên hoặc lợi dụng hoàn cảnh chiến tranh, tình trạng khẩn cấp.

Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản

Trường hợp việc kêu gọi ban đầu là ngay thẳng, nhưng sau khi nhận được tiền, người tiếp nhận lại nảy sinh ý định chiếm đoạt (như làm giả sao kê, chi tiêu cá nhân, cố tình không chuyển tiền), hành vi sẽ bị xử lý về tội Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản theo Điều 175 Bộ luật Hình sự 2015 với mức hình phạt lên đến 20 năm tù.

Các hành vi bị nghiêm cấm theo Nghị định 93/2021/NĐ-CP

Để tăng cường tính minh bạch, Nghị định 93/2021/NĐ-CP đã quy định rõ các hành vi bị nghiêm cấm tại Điều 5:

"1. Cản trở hoặc ép buộc tổ chức, cá nhân tham gia vận động, đóng góp, tiếp nhận, phân phối và sử dụng nguồn đóng góp tự nguyện.
2. Báo cáo, cung cấp thông tin không đúng sự thật; chiếm đoạt; phân phối, sử dụng sai mục đích, không đúng thời gian phân phối, đối tượng được hỗ trợ từ nguồn đóng góp tự nguyện.
3. Lợi dụng công tác vận động, tiếp nhận, phân phối và sử dụng nguồn đóng góp tự nguyện để trục lợi hoặc thực hiện các hoạt động xâm phạm an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội."

Việc nắm vững các quy định pháp luật không chỉ giúp người làm từ thiện thực hiện đúng trách nhiệm, minh bạch hóa hoạt động mà còn giúp người dân bảo vệ quyền lợi của mình, đảm bảo lòng tốt được đặt đúng chỗ và mang lại giá trị thực sự cho cộng đồng.