Bối cảnh ra đời của Pháp lệnh Cảnh vệ 2005 và những tranh luận về 'đặc quyền'

Sáng ngày 26/4/2005, tại cuộc họp báo do Văn phòng Chủ tịch nước tổ chức nhằm công bố Pháp lệnh Cảnh vệ năm 2005, dư luận đặc biệt quan tâm đến vấn đề quyền ưu tiên của xe chở cán bộ cao cấp. Trước đó, tại phiên họp thông qua Pháp lệnh này, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Văn An đã có ý kiến đề nghị Bộ Công an xem xét bỏ quyền ưu tiên vượt đèn đỏ và bỏ còi hú dẹp đường đối với xe của các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước.

Đoàn xe hộ tống cán bộ cao cấp trong một sự kiện quan trọng (ảnh minh họa)

Tuy nhiên, khi nội dung chính thức của Pháp lệnh Cảnh vệ năm 2005 được công bố, nhiều phóng viên đã đặt câu hỏi về việc tại sao đề nghị này không được thể hiện rõ trong văn bản. Trả lời vấn đề này, Thứ trưởng Bộ Công an Nguyễn Văn Hưởng khẳng định: "Đề nghị của đồng chí Nguyễn Văn An là chỉ đạo điều hành, xem xét trường hợp nào cần thiết vượt đèn đỏ, không được làm gì quá mức ảnh hưởng đến việc đi lại bình thường của dân, chứ không có ý định thay đổi quy định".

Quy định về xe ưu tiên theo Luật Giao thông đường bộ 2001

Theo giải thích của Thứ trưởng Nguyễn Văn Hưởng, các trường hợp xe được quyền ưu tiên đã được quy định rất rõ ràng và cụ thể tại văn bản luật cao nhất về giao thông hiện hành. Cụ thể, tại Điều 20 Luật Giao thông đường bộ 2001, quyền ưu tiên của một số loại xe được xác lập như sau:

"1. Những xe sau đây được quyền ưu tiên đi trước xe khác khi qua đường giao nhau từ bất kỳ hướng nào tới theo thứ tự:
a) Xe chữa cháy đi làm nhiệm vụ;
b) Xe quân sự, xe công an đi làm nhiệm vụ khẩn cấp;
c) Xe cứu thương đang thực hiện nhiệm vụ cấp cứu;
d) Xe hộ đê, xe đang làm nhiệm vụ khắc phục sự cố thiên tai hoặc tình trạng khẩn cấp theo quy định của pháp luật;
đ) Đoàn xe có xe cảnh sát dẫn đường;
e) Đoàn xe tang;
g) Các xe khác theo quy định của pháp luật."

Đặc biệt, tại khoản 2 Điều 20 Luật Giao thông đường bộ 2001 nhấn mạnh rằng các xe ưu tiên (trừ xe tang) khi đi làm nhiệm vụ khẩn cấp phải có tín hiệu còi, cờ, đèn theo quy định; không bị hạn chế tốc độ; được phép đi vào đường ngược chiều và kể cả khi có tín hiệu đèn đỏ.

Giao thông tại Hà Nội thời điểm năm 2005 với sự xuất hiện của các phương tiện ưu tiên (ảnh minh họa)

Sự cần thiết của Pháp lệnh Cảnh vệ trong bối cảnh mới

Việc ban hành Pháp lệnh Cảnh vệ năm 2005 (có hiệu lực từ ngày 01/10/2005) được đánh giá là bước đi quan trọng nhằm bảo vệ an toàn tuyệt đối cho các đối tượng cảnh vệ, bao gồm cán bộ lãnh đạo cao cấp của Đảng, Nhà nước và các nguyên thủ quốc gia đến thăm Việt Nam. Lực lượng cảnh vệ được phép sử dụng các biện pháp nghiệp vụ và vũ trang cần thiết để hoàn thành nhiệm vụ.

Tuy nhiên, Thứ trưởng Nguyễn Văn Hưởng cũng lưu ý rằng việc thực thi quyền hạn của lực lượng cảnh vệ phải đảm bảo nguyên tắc không làm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. Tinh thần chỉ đạo của Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Văn An chính là lời nhắc nhở về việc sử dụng quyền ưu tiên một cách văn minh, tránh gây phiền hà không đáng có cho người dân khi tham gia giao thông, đồng thời vẫn đảm bảo được yêu cầu an ninh nghiêm ngặt.

Như vậy, về mặt pháp lý, quy định về quyền vượt đèn đỏ của đoàn xe có cảnh sát dẫn đường (phục vụ cán bộ cao cấp) vẫn được giữ nguyên theo Luật Giao thông đường bộ 2001, nhưng việc áp dụng trên thực tế sẽ được điều chỉnh linh hoạt và nhân văn hơn theo tinh thần chỉ đạo mới.

Văn Tiến - Hệ thống Pháp luật