Ngày 24/12/2012, Thủ tướng Chính phủ đã chính thức ban hành Quyết định 59/2012/QĐ-TTg về chính sách trợ giúp pháp lý cho người nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số tại các xã nghèo giai đoạn 2013 - 2020. Chính sách này không chỉ là một giải pháp giảm nghèo bền vững mà còn là minh chứng cho sự quan tâm sâu sắc của Đảng và Nhà nước đối với công bằng xã hội.

Mở rộng đối tượng và địa bàn thụ hưởng dịch vụ pháp lý miễn phí

Theo quy định tại Điều 2 Quyết định 59/2012/QĐ-TTg, đối tượng được hưởng lợi trực tiếp từ chính sách này bao gồm người nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số và các đối tượng được trợ giúp pháp lý khác theo quy định. Địa bàn áp dụng được tập trung vào các khu vực đặc biệt khó khăn, bao gồm:

• Các xã đặc biệt khó khăn vùng đồng bào dân tộc và miền núi;
• Xã đặc biệt khó khăn vùng bãi ngang ven biển và hải đảo;
• Xã biên giới và xã an toàn khu;
• Các thôn, bản đặc biệt khó khăn không thuộc các xã nghèo nêu trên.

Đa dạng các hình thức trợ giúp pháp lý miễn phí

Một trong những điểm nổi bật của chính sách này là việc cung cấp dịch vụ pháp lý hoàn toàn miễn phí thông qua nhiều hình thức linh hoạt, phù hợp với trình độ và điều kiện của người dân vùng sâu, vùng xa. Cụ thể, tại khoản 1 Điều 3 Quyết định 59/2012/QĐ-TTg quy định các hình thức sau:

"1. Cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí cho các đối tượng thụ hưởng chính sách theo các hình thức trợ giúp pháp lý sau đây:
a) Tư vấn pháp luật;
b) Tham gia tố tụng;
c) Đại diện ngoài tố tụng;
d) Các hình thức khác theo quy định của pháp luật về trợ giúp pháp lý."

Việc tham gia tố tụng và đại diện ngoài tố tụng miễn phí sẽ giúp người nghèo có được sự bảo vệ công bằng trước pháp luật, tránh tình trạng bị thua thiệt do thiếu hiểu biết hoặc không có điều kiện thuê luật sư.

Định mức tài chính và các hoạt động hỗ trợ tại cơ sở

Để chính sách đi vào thực tế, Chính phủ đã quy định rõ định mức tài chính hỗ trợ cho các hoạt động tại cơ sở. Theo Điều 4 Quyết định 59/2012/QĐ-TTg, các mức hỗ trợ cụ thể như sau:

• Trợ giúp pháp lý lưu động: Hỗ trợ 8.000.000 đồng/xã/năm và 3.000.000 đồng/thôn, bản/năm để tổ chức các đợt tư vấn trực tiếp tại địa bàn.
• Câu lạc bộ trợ giúp pháp lý: Mức hỗ trợ 6.000.000 đồng/xã/năm (tương đương 500.000 đồng/lần sinh hoạt tháng) để duy trì hoạt động trao đổi, giải đáp thắc mắc pháp luật thường xuyên.
• Truyền thông pháp luật: Hỗ trợ biên soạn, in ấn tờ gấp, cẩm nang pháp luật bằng cả tiếng Việt và tiếng dân tộc thiểu số với mức 2.000.000 đồng/xã/năm.
• Tăng cường năng lực: Hỗ trợ học phí đào tạo nghề luật sư cho viên chức Trung tâm trợ giúp pháp lý và bồi dưỡng tiếng dân tộc cho người thực hiện trợ giúp pháp lý.

Trách nhiệm triển khai và hiệu lực thi hành

Bộ Tư pháp được giao vai trò chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính và các cơ quan liên quan để hướng dẫn, kiểm tra và giám sát việc thực hiện. Các địa phương tự cân đối được ngân sách sẽ chủ động bố trí kinh phí, trong khi ngân sách trung ương sẽ hỗ trợ cho các tỉnh còn khó khăn.

Quyết định này chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 15/02/2013. Đây được xem là một trong những chính sách an sinh xã hội quan trọng nhất trong giai đoạn 2013 - 2020, góp phần nâng cao nhận thức pháp luật và bảo vệ quyền lợi chính đáng cho đồng bào vùng khó khăn.