Việc cho và nhận con nuôi vốn là một hành động mang tính nhân văn sâu sắc, nhằm tìm kiếm mái ấm gia đình cho những trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt. Tuy nhiên, thực tế đã xuất hiện không ít trường hợp lợi dụng danh nghĩa này để thực hiện các hành vi trục lợi, thậm chí là mua bán trẻ em. Để ngăn chặn tình trạng này, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã ban hành Nghị quyết 02/2019/NQ-HĐTP, đưa ra những hướng dẫn cụ thể về việc xử lý hình sự đối với hành vi môi giới con nuôi dưới 16 tuổi.

Khi nào môi giới con nuôi trở thành tội phạm hình sự?

Theo quy định tại Điều 151 Bộ luật Hình sự 2015 (được sửa đổi, bổ sung năm 2017), tội mua bán người dưới 16 tuổi có khung hình phạt rất nghiêm khắc. Nghị quyết 02/2019/NQ-HĐTP đã làm rõ ranh giới giữa việc môi giới hợp pháp và hành vi phạm tội.

Cụ thể, hành vi môi giới con nuôi dưới 16 tuổi sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội mua bán người dưới 16 tuổi nếu thuộc một trong các trường hợp sau:

• Biết rõ mục đích xấu của người nhận nuôi: Người môi giới biết mục đích của người nhận nuôi là để bóc lột tình dục, cưỡng bức lao động, lấy bộ phận cơ thể, bán cho người khác hoặc vì mục đích vô nhân đạo khác nhưng vẫn thực hiện việc chuyển giao nạn nhân để nhận tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất khác.
• Lợi dụng việc cho nhận con nuôi để bóc lột: Các đối tượng tiếp nhận trẻ em dưới 16 tuổi thông qua hình thức nhận con nuôi nhưng thực chất là để bóc lột tình dục, cưỡng bức lao động hoặc lấy bộ phận cơ thể.

"Lợi dụng việc cho nhận con nuôi để tiếp nhận con nuôi là người dưới 16 tuổi để bóc lột tình dục, cưỡng bức lao động, lấy bộ phận cơ thể hoặc vì mục đích vô nhân đạo khác... sẽ bị xử lý theo Điều 151 Bộ luật Hình sự."

Các tình tiết định khung tăng nặng cần lưu ý

Bên cạnh việc xác định tội danh, Nghị quyết 02/2019/NQ-HĐTP cũng hướng dẫn chi tiết về các tình tiết định khung hình phạt tại Điều 3:

• Có tổ chức: Là hình thức đồng phạm có sự câu kết chặt chẽ, phân công vai trò cụ thể giữa các đối tượng môi giới, người bán và người mua.
• Vì động cơ đê hèn: Bao gồm các trường hợp phạm tội để trả thù, trốn tránh trách nhiệm bản thân hoặc đối với người mà mình mang ơn.
• Tính chất chuyên nghiệp: Thực hiện hành vi mua bán người từ 05 lần trở lên và lấy đó làm nguồn sống chính.

Lời khuyên pháp lý cho việc nhận nuôi con nuôi an toàn

Để việc nhận nuôi con nuôi đúng pháp luật và tránh những rủi ro pháp lý không đáng có, các gia đình cần tuân thủ nghiêm ngặt quy định tại Luật Nuôi con nuôi 2010. Mọi thủ tục phải được thực hiện thông qua cơ quan nhà nước có thẩm quyền, tuyệt đối không thông qua các đường dây môi giới tự phát hoặc không rõ nguồn gốc.

Việc nâng cao cảnh giác và hiểu rõ các quy định tại Bộ luật Hình sự 2015 và hướng dẫn tại Nghị quyết 02/2019/NQ-HĐTP là cách tốt nhất để bảo vệ quyền lợi của trẻ em và sự an toàn pháp lý của chính gia đình bạn.

Nghị quyết 02/2019/NQ-HĐTP có hiệu lực thi hành kể từ ngày 15 tháng 3 năm 2019.