Trong bối cảnh các giao dịch dân sự, kinh tế ngày càng phức tạp, việc sở hữu những chứng cứ khách quan, trung thực là "chìa khóa" để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức. Chế định Thừa phát lại, đặc biệt là hoạt động lập vi bằng, đã trở thành một công cụ pháp lý đắc lực. Vậy khi nào chúng ta cần đến sự hỗ trợ của Thừa phát lại? Dưới đây là phân tích chi tiết về 17 trường hợp nên lập vi bằng để làm chứng cứ vững chắc nhất.

Căn cứ pháp lý và thẩm quyền lập vi bằng

Tại thời điểm năm 2019, hoạt động của Thừa phát lại được điều chỉnh chủ yếu bởi Nghị định 61/2009/NĐ-CP và được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 135/2013/NĐ-CP.

Theo quy định tại Điều 25 Nghị định 135/2013/NĐ-CP, Thừa phát lại có quyền lập vi bằng đối với các sự kiện, hành vi xảy ra trên địa bàn tỉnh nơi đặt Văn phòng Thừa phát lại nhằm ghi nhận một cách khách quan các tình tiết thực tế.

17 trường hợp điển hình cần lập vi bằng làm chứng cứ

Việc lập vi bằng không chỉ giúp lưu giữ chứng cứ mà còn ngăn chặn các hành vi gian dối, lật lọng trong tương lai. Dưới đây là danh sách các trường hợp cần thiết:

Nhóm 1: Lĩnh vực bất động sản và xây dựng

• 1. Xác nhận tình trạng nhà khi mua nhà: Ghi nhận hiện trạng thực tế của căn nhà (kết cấu, nội thất, các vết nứt nếu có) tại thời điểm bàn giao để tránh tranh chấp về chất lượng sau này.
• 2. Xác nhận tình trạng nhà trước khi cho thuê: Giúp chủ nhà có căn cứ yêu cầu bồi thường nếu người thuê làm hư hỏng tài sản.
• 3. Xác nhận tình trạng nhà, đất bị lấn chiếm: Ghi nhận ranh giới, mốc giới và hành vi lấn chiếm thực tế để làm cơ sở khởi kiện.
• 4. Xác nhận tình trạng nhà liền kề trước khi xây dựng công trình: Đây là bước cực kỳ quan trọng để tránh việc bị hàng xóm "đổ lỗi" gây nứt, lún nhà họ trong quá trình mình thi công.
• 5. Xác nhận sự chậm trễ trong thi công công trình: Ghi nhận tiến độ thực tế tại công trường so với hợp đồng đã ký kết.
• 6. Xác nhận tình trạng công trình khi nghiệm thu: Đảm bảo các hạng mục được thực hiện đúng thiết kế và chất lượng cam kết.

Nhóm 2: Lĩnh vực tài sản, hôn nhân và thừa kế

• 7. Xác nhận việc chiếm giữ nhà, trụ sở, tài sản khác trái pháp luật: Ghi nhận hành vi ngăn cản chủ sở hữu hợp pháp tiếp cận tài sản.
• 8. Xác nhận tình trạng tài sản trước khi ly hôn, thừa kế: Giúp phân định rõ ràng tài sản chung, tài sản riêng hoặc di sản thừa kế, tránh việc tẩu tán tài sản.

Nhóm 3: Lĩnh vực doanh nghiệp và thương mại

• 9. Xác nhận việc tổ chức cuộc họp của Đại hội đồng cổ đông: Ghi nhận trình tự, thủ tục và nội dung biểu quyết để đảm bảo tính pháp lý của nghị quyết đại hội.
• 10. Xác nhận việc giao hàng kém chất lượng: Ghi nhận tình trạng hàng hóa ngay khi nhận hàng để làm căn cứ khiếu nại nhà cung cấp.
• 11. Xác nhận hành vi cạnh tranh không lành mạnh: Ghi nhận các hành vi như nhái nhãn hiệu, bôi nhọ uy tín doanh nghiệp.
• 12. Xác nhận hàng giả bày bán tại cơ sở kinh doanh: Tạo chứng cứ khách quan để cơ quan chức năng xử lý vi phạm.

Nhóm 4: Các hành vi vi phạm và sự kiện khác

• 13. Xác nhận các giao dịch không thuộc thẩm quyền công chứng: Ví dụ như việc giao nhận tiền, giao nhận giấy tờ mà các tổ chức hành nghề công chứng không thực hiện.
• 14. Xác nhận tình trạng thiệt hại do người khác gây ra: Ghi nhận mức độ hư hỏng tài sản do tai nạn, ngập lụt hoặc hành vi phá hoại.
• 15. Xác nhận mức độ ô nhiễm: Ghi nhận tình trạng xả thải, mùi hôi hoặc tiếng ồn vượt quá quy chuẩn.
• 16. Xác nhận việc từ chối thực hiện công việc: Ghi nhận việc một bên cố tình không thực hiện nghĩa vụ mà pháp luật hoặc hợp đồng quy định.
• 17. Xác nhận hành vi trái pháp luật trên internet, báo chí: Ghi nhận các bài viết vu khống, thông tin sai sự thật trên mạng xã hội trước khi chúng bị xóa dấu vết.

Giá trị pháp lý của vi bằng theo quy định hiện hành

Cần lưu ý rằng vi bằng không có giá trị thay thế văn bản công chứng hay chứng thực. Giá trị cốt lõi của vi bằng được quy định tại Điều 26 Nghị định 135/2013/NĐ-CP:

Vi bằng có giá trị chứng cứ để Tòa án xem xét khi giải quyết vụ án và là căn cứ để thực hiện các giao dịch hợp pháp khác theo quy định của pháp luật.

Vi bằng chỉ thực sự có giá trị khi được đăng ký tại Sở Tư pháp trong thời hạn quy định. Nếu bị từ chối đăng ký, vi bằng sẽ không có giá trị chứng cứ để Tòa án xem xét. Do đó, người dân cần lựa chọn các Văn phòng Thừa phát lại uy tín để thực hiện thủ tục này một cách chuẩn xác nhất.

Tóm lại, vi bằng là một "lá chắn" pháp lý hữu hiệu. Trong 17 trường hợp nêu trên, việc chủ động liên hệ Thừa phát lại để lập vi bằng chính là cách thông minh nhất để bảo vệ quyền lợi của chính mình trước những rủi ro pháp lý không đáng có.