Từ ngày 01/07/2019, Luật Phòng, chống tham nhũng 2018 chính thức có hiệu lực, mang theo những thay đổi quan trọng trong việc kiểm soát tài sản và ngăn ngừa tiêu cực trong bộ máy Nhà nước. Một trong những nội dung được dư luận đặc biệt quan tâm là các quy định khắt khe về việc tặng quà và nhận quà tặng của người có chức vụ, quyền hạn.

Chỉ được dùng tài chính công tặng quà vì mục đích từ thiện

Theo quy định tại khoản 1 Điều 22 Luật Phòng, chống tham nhũng 2018, các cơ quan, tổ chức, đơn vị và người có chức vụ, quyền hạn tuyệt đối không được sử dụng tài chính công, tài sản công để làm quà tặng dưới mọi hình thức.

Tuy nhiên, pháp luật vẫn mở ra những trường hợp ngoại lệ mang tính nhân văn và ngoại giao. Cụ thể, việc sử dụng ngân sách chỉ được phép khi phục vụ các mục đích:

• Tặng quà vì mục đích từ thiện;
• Phục vụ công tác đối ngoại;
• Thực hiện các chế độ, chính sách theo quy định của pháp luật.

Cấm nhận quà tặng dưới mọi hình thức từ người có liên quan đến công việc

Không chỉ siết chặt việc tặng quà, khoản 2 Điều 22 của Luật này cũng nghiêm cấm người có chức vụ, quyền hạn trực tiếp hoặc gián tiếp nhận quà tặng của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến công việc do mình giải quyết hoặc thuộc phạm vi quản lý của mình.

Để hướng dẫn chi tiết nội dung này, Chính phủ đã ban hành Nghị định 59/2019/NĐ-CP. Theo đó, nếu không thể từ chối được quà tặng, người nhận phải thực hiện báo cáo và nộp lại quà tặng theo trình tự nghiêm ngặt.

Quy trình xử lý quà tặng không thể từ chối

Tùy vào loại quà tặng mà phương thức xử lý sẽ khác nhau:

• Đối với tiền, giấy tờ có giá: Người nhận phải nộp trực tiếp vào ngân sách Nhà nước thông qua kho bạc hoặc cơ quan có thẩm quyền.
• Đối với hiện vật: Cơ quan tiếp nhận sẽ tiến hành xác định giá trị, tổ chức bán công khai và nộp số tiền thu được vào ngân sách sau khi trừ các chi phí xử lý.
• Đối với dịch vụ (du lịch, y tế, giáo dục...): Phải thông báo cho đơn vị cung cấp về việc không sử dụng dịch vụ đó.

Xử lý nghiêm các hành vi vi phạm

Quy định tại Điều 28 Nghị định 59/2019/NĐ-CP nêu rõ, cơ quan hoặc cá nhân sử dụng tài chính công tặng quà không đúng quy định sẽ phải bồi hoàn giá trị quà tặng cho Nhà nước. Tùy vào mức độ vi phạm, cá nhân có thể bị xử lý kỷ luật hoặc xử phạt hành chính theo quy định.

Việc minh bạch hóa các khoản chi tiêu công và kiểm soát chặt chẽ quà tặng là bước đi quan trọng để xây dựng một nền công vụ liêm chính, ngăn chặn các hành vi "biến tướng" của tham nhũng thông qua hình thức quà cáp.