Bước ngoặt trong quản lý xuất xứ hàng hóa nội địa

Trong nhiều năm qua, khái niệm "hàng Việt Nam" vẫn còn khá mơ hồ và thiếu một khung pháp lý thống nhất để định nghĩa. Điều này dẫn đến tình trạng nhiều doanh nghiệp lợi dụng kẽ hở để nhập khẩu linh kiện, sản phẩm hoàn chỉnh từ nước ngoài rồi dán nhãn "Made in Vietnam" nhằm đánh lừa người tiêu dùng. Để giải quyết triệt để vấn đề này, ngày 01/08/2019, Bộ Công Thương đã đưa ra lấy ý kiến rộng rãi về Dự thảo Thông tư quy định cách xác định hàng hóa sản xuất tại Việt Nam.

Dự thảo này được xây dựng dựa trên nền tảng của Luật Quản lý ngoại thương 2017 và Nghị định 31/2018/NĐ-CP, nhưng tập trung cụ thể vào hàng hóa lưu thông trong nước thay vì chỉ phục vụ xuất khẩu như trước đây.

Hai trường hợp "vàng" để được công nhận là hàng Việt Nam

Theo quy định tại Điều 7 của Dự thảo, một sản phẩm chỉ được phép mang nhãn hiệu "Made in Vietnam" nếu thuộc một trong hai trường hợp cốt lõi sau:

• Trường hợp 1: Hàng hóa có xuất xứ thuần túy hoặc được sản xuất toàn bộ tại Việt Nam (ví dụ như nông sản trồng và thu hoạch tại Việt Nam).
• Trường hợp 2: Hàng hóa có xuất xứ không thuần túy nhưng trải qua giai đoạn gia công, chế biến cuối cùng tại Việt Nam làm thay đổi cơ bản tính chất của hàng hóa.

Tiêu chí xác định xuất xứ thuần túy (Wholly Obtained)

Đây là nhóm hàng hóa dễ xác định nhất, bao gồm các sản phẩm khai thác hoặc nuôi trồng trực tiếp tại lãnh thổ Việt Nam. Cụ thể:

• Cây trồng và các sản phẩm từ cây trồng được trồng và thu hoạch tại Việt Nam.
• Động vật sống được sinh ra và nuôi dưỡng tại Việt Nam và các sản phẩm từ chúng.
• Khoáng sản và các chất sản sinh tự nhiên được chiết xuất từ đất, nước hoặc đáy biển thuộc chủ quyền Việt Nam.
• Hải sản đánh bắt từ vùng biển quốc tế bằng tàu treo cờ Việt Nam và được đăng ký tại Việt Nam.

Công thức định lượng cho hàng hóa "không thuần túy"

Đây là nội dung quan trọng nhất của Dự thảo nhằm siết chặt các mặt hàng lắp ráp, chế biến từ nguyên liệu nhập khẩu. Bộ Công Thương đưa ra hai tiêu chí kỹ thuật:

1. Tiêu chí "Chuyển đổi mã số hàng hóa" (CTC)

Nguyên liệu nhập khẩu phải trải qua quá trình sản xuất tại Việt Nam sao cho mã số HS của sản phẩm cuối cùng khác với mã số HS của nguyên liệu đầu vào ở cấp độ quy định (thường là 4 số hoặc 6 số).

2. Tiêu chí "Hàm lượng giá trị gia tăng" (VAC)

Hàng hóa được coi là của Việt Nam nếu có hàm lượng giá trị gia tăng nội địa đạt từ 30% trở lên. Công thức tính được quy định cụ thể như sau:

VAC = (Trị giá nguyên liệu đầu vào có xuất xứ Việt Nam / Trị giá EXW) x 100%

Trong đó, trị giá EXW là giá xuất xưởng của sản phẩm. Nếu một chiếc điện thoại có giá 10 triệu đồng, thì ít nhất 3 triệu đồng trong giá trị đó phải đến từ linh kiện nội địa, chi phí nhân công và lợi nhuận phát sinh tại Việt Nam.

Cảnh báo: Gia công đơn giản không được coi là hàng Việt Nam

Để ngăn chặn tình trạng "mượn đường" xuất xứ, Dự thảo liệt kê danh sách các công đoạn gia công đơn giản KHÔNG được công nhận là hàng Việt Nam, dù có thực hiện tại Việt Nam:

• Các công việc bảo quản hàng hóa (thông gió, làm lạnh, ngâm muối...).
• Lau bụi, sàng lọc, phân loại, sơn, chia cắt đơn giản.
• Thay đổi bao bì, đóng chai, đóng gói đơn giản.
• Dán nhãn hiệu, logo lên sản phẩm hoặc bao bì.
• Lắp ráp đơn giản các bộ phận để tạo thành sản phẩm hoàn chỉnh mà không làm thay đổi bản chất.

Việc ban hành bộ tiêu chí này không chỉ giúp minh bạch hóa thị trường mà còn là công cụ để các cơ quan chức năng như Hải quan, Quản lý thị trường xử lý nghiêm các hành vi gian lận xuất xứ, bảo vệ uy tín cho những doanh nghiệp làm ăn chân chính.

Hệ thống Pháp luật