Nghị định 63/2014/NĐ-CP ra đời không chỉ cụ thể hóa các quy định của Luật Đấu thầu 2013 mà còn mang đến những bước ngoặt lớn trong quy trình lựa chọn nhà thầu tại Việt Nam. Đối với các doanh nghiệp và chủ đầu tư trong năm 2019, việc nắm vững các quy định này là điều kiện tiên quyết để đảm bảo tính minh bạch, công bằng và hiệu quả kinh tế trong mọi dự án.

1. Ưu tiên tối đa cho nhà thầu sử dụng lao động địa phương

Một trong những điểm nhân văn và mang tính chiến lược của Nghị định 63/2014/NĐ-CP chính là cơ chế ưu đãi nhằm thúc đẩy kinh tế vùng miền. Theo đó, pháp luật quy định 03 nguyên tắc xác định ưu đãi cốt lõi:

• Ưu tiên lao động tại chỗ: Trong trường hợp các hồ sơ dự thầu được xếp hạng ngang nhau sau khi tính ưu đãi, nhà thầu có đề xuất sử dụng nhiều lao động địa phương hơn (tính trên giá trị tiền lương, tiền công) sẽ được ưu tiên lựa chọn.
• Nguyên tắc hưởng ưu đãi cao nhất: Nếu một nhà thầu thuộc diện được hưởng nhiều loại ưu đãi khác nhau thì chỉ được áp dụng mức ưu đãi cao nhất theo quy định trong hồ sơ mời thầu.
• Gói thầu hỗn hợp: Nhà thầu sẽ được hưởng ưu đãi nếu đề xuất chi phí trong nước chiếm từ 25% trở lên giá trị công việc của gói thầu.

Đặc biệt, đối với các gói thầu xây lắp có giá trị không quá 05 tỷ đồng, Chính phủ chỉ cho phép các doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ tham gia, tạo sân chơi công bằng cho các đơn vị có quy mô vừa và nhỏ phát triển.

2. Cải cách quy trình đăng tải thông tin trên Báo Đấu thầu

Theo quy định tại Điều 8 Luật Đấu thầu 2013, mọi thông tin từ kế hoạch lựa chọn nhà thầu đến kết quả mở thầu đều phải được công khai. Tuy nhiên, Nghị định 63/2014/NĐ-CP đã bãi bỏ quy định Báo Đấu thầu phải phát hành hàng ngày như trước đây tại Nghị định 85/2009/NĐ-CP.

Thay vào đó, Điều 7 Nghị định 63/2014/NĐ-CP quy định cụ thể:

• Thông báo mời thầu phải được gửi cho Báo Đấu thầu tối thiểu 05 ngày trước ngày dự kiến phát hành.
• Báo Đấu thầu có trách nhiệm đăng tải thông tin trong vòng 02 ngày kể từ khi nhận được dữ liệu từ các tổ chức tự đăng tải.

3. Điều chỉnh giá bán hồ sơ mời thầu lên mức 2 triệu đồng

Để phù hợp với quy mô và tính chất phức tạp của các gói thầu hiện nay, Điều 9 Nghị định 63/2014/NĐ-CP đã cho phép tăng mức giá bán hồ sơ:

• Đấu thầu trong nước: Tối đa 02 triệu đồng đối với hồ sơ mời thầu và 01 triệu đồng đối với hồ sơ yêu cầu.
• Đấu thầu quốc tế: Áp dụng theo thông lệ quốc tế, đảm bảo tính linh hoạt cho các dự án có vốn đầu tư nước ngoài.

4. Siết chặt hạn mức chỉ định thầu

Nhằm hạn chế tình trạng lạm dụng chỉ định thầu và tăng cường tính cạnh tranh, Điều 54 Nghị định 63/2014/NĐ-CP đã giảm đáng kể hạn mức này:

• Dịch vụ tư vấn, phi tư vấn: Không quá 500 triệu đồng (giảm mạnh so với mức 3 tỷ đồng trước đây).
• Mua sắm hàng hóa, xây lắp: Không quá 01 tỷ đồng.
• Mua sắm thường xuyên: Giữ nguyên hạn mức 100 triệu đồng.

5. Quy định rõ ràng về thanh lý hợp đồng

Việc thanh lý hợp đồng không còn là một thủ tục mang tính hình thức mà đã được quy định chặt chẽ tại Điều 99 Nghị định 63/2014/NĐ-CP với 02 trường hợp chính:

1. Các bên đã hoàn thành toàn bộ nghĩa vụ theo hợp đồng.
2. Hợp đồng bị chấm dứt hoặc hủy bỏ theo quy định pháp luật.

Thời hạn thanh lý thông thường là 45 ngày, và có thể kéo dài đến 90 ngày đối với các dự án quy mô lớn, phức tạp. Điều này giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của cả chủ đầu tư và nhà thầu sau khi dự án kết thúc.

6. Nghiêm minh trong xử lý vi phạm đấu thầu

Hệ thống chế tài đối với các hành vi vi phạm như thông thầu, hối lộ hay can thiệp bất hợp pháp đã được quy định chi tiết qua 03 hình thức:

• Cảnh cáo và phạt tiền: Áp dụng theo quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực kế hoạch và đầu tư.
• Cấm tham gia đấu thầu: Đây là hình phạt nặng nề nhất, có thể khiến doanh nghiệp mất đi cơ hội kinh doanh trong nhiều năm.
• Truy cứu trách nhiệm hình sự: Đối với các hành vi có dấu hiệu tội phạm theo quy định của Bộ luật Hình sự.

7. Đấu thầu qua mạng: Xu thế tất yếu và miễn phí hồ sơ

Để khuyến khích chuyển đổi số, Nghị định 63/2014/NĐ-CP quy định nhà thầu khi tham gia đấu thầu qua mạng sẽ được miễn phí hoàn toàn hồ sơ mời thầu. Đây là một bước tiến lớn giúp tiết kiệm chi phí và thời gian cho doanh nghiệp, đồng thời hạn chế tối đa các tiêu cực trong quá trình phát hành hồ sơ giấy.

Tóm lại, những thay đổi tại Nghị định 63/2014/NĐ-CP đã tạo ra một hành lang pháp lý minh bạch hơn cho hoạt động đấu thầu tại Việt Nam. Việc hiểu đúng và áp dụng chuẩn xác các quy định này không chỉ giúp doanh nghiệp tránh được các rủi ro pháp lý mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường.