Sự kiện Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa chính thức ký Quyết định 4507/QĐ-BGDĐT phê duyệt danh mục 32 cuốn sách giáo khoa lớp 1 đã mở ra một chương mới cho lộ trình đổi mới giáo dục phổ thông. Theo tinh thần của Nghị quyết 88/2014/QH13, việc lựa chọn sách giáo khoa giờ đây không còn là sự áp đặt từ trên xuống mà là một quy trình dân chủ, minh bạch, sát với thực tế địa phương.

Nguyên tắc 'vàng' trong việc lựa chọn sách giáo khoa

Việc lựa chọn sách giáo khoa đối với các cơ sở giáo dục phổ thông, từ tiểu học đến trung học phổ thông, phải tuân thủ những nguyên tắc cốt lõi nhằm đảm bảo chất lượng dạy và học. Cụ thể, các đơn vị chỉ được phép lựa chọn sách giáo khoa nằm trong Danh mục đã được Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo phê duyệt. Điều này nhằm đảm bảo mọi cuốn sách đưa vào giảng dạy đều đã qua thẩm định khắt khe về nội dung và phương pháp sư phạm.

Mỗi môn học hoặc hoạt động giáo dục ở mỗi khối lớp sẽ chỉ được chọn duy nhất 01 bộ sách giáo khoa. Tuy nhiên, điểm mới đáng chú ý là sự linh hoạt: mỗi tỉnh, thậm chí mỗi trường, có thể có những lựa chọn khác nhau cho cùng một môn học, miễn là sự lựa chọn đó đáp ứng được các tiêu chí đề ra và đảm bảo tính công khai, minh bạch trong suốt quá trình thực hiện.

Tiêu chí lựa chọn: Khi đặc thù địa phương lên tiếng

Để việc lựa chọn không mang tính cảm tính, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tại các tỉnh, thành phố có trách nhiệm hướng dẫn cụ thể các tiêu chí lựa chọn. Hai nội dung chủ yếu cần được xem xét bao gồm:

• Phù hợp với đặc điểm kinh tế - xã hội: Nội dung sách giáo khoa cần gần gũi với văn hóa, lịch sử và điều kiện phát triển của địa phương, giúp học sinh dễ dàng tiếp cận và vận dụng kiến thức vào thực tiễn cuộc sống.
• Phù hợp với điều kiện tổ chức dạy và học: Xem xét đến cơ sở vật chất của trường học, trình độ đội ngũ giáo viên và khả năng tiếp thu của học sinh tại cơ sở giáo dục đó.

Như vậy, quyền tự quyết của mỗi tỉnh trong việc lựa chọn sách giáo khoa riêng biệt cho từng môn học là hoàn toàn có cơ sở pháp lý, dựa trên sự đánh giá khách quan về nhu cầu và năng lực thực tế.

Hội đồng lựa chọn: Tiếng nói đa chiều từ nhà trường và phụ huynh

Một trong những điểm tiến bộ nhất trong quy định hiện nay là sự tham gia của nhiều thành phần vào Hội đồng lựa chọn sách giáo khoa. Hội đồng này không chỉ bao gồm ban giám hiệu, các tổ trưởng chuyên môn và giáo viên trực tiếp giảng dạy mà còn có sự góp mặt của đại diện Ban đại diện cha mẹ học sinh.

Quy trình đề xuất được thực hiện từ cấp tổ bộ môn. Sau khi nghiên cứu kỹ lưỡng các bản mẫu sách giáo khoa, các tổ chuyên môn sẽ thảo luận và đề xuất danh mục bằng văn bản. Hội đồng trường sau đó sẽ họp, bỏ phiếu kín để quyết định. Một cuốn sách chỉ được lựa chọn khi nhận được trên 50% số phiếu đồng ý từ các thành viên Hội đồng.

Mặc dù Luật Giáo dục 2019 (có hiệu lực từ tháng 7/2020) sẽ có những quy định chi tiết hơn về thẩm quyền quyết định của UBND cấp tỉnh, nhưng ở thời điểm hiện tại, vai trò của các cơ sở giáo dục trong việc đề xuất và quyết định danh mục sách giáo khoa sử dụng tại trường mình là cực kỳ quan trọng.

Lời kết

Việc cho phép lựa chọn sách giáo khoa theo từng môn học và phù hợp với địa phương là một bước đi mạnh mẽ trong lộ trình xã hội hóa biên soạn sách giáo khoa. Điều này không chỉ xóa bỏ thế độc quyền mà còn tạo động lực để các nhà xuất bản không ngừng nâng cao chất lượng nội dung, hình thức, mang lại lợi ích cao nhất cho học sinh Việt Nam.