Trong nền kinh tế thị trường sôi động, nhãn hiệu không chỉ là dấu hiệu để phân biệt hàng hóa, dịch vụ mà còn là tài sản vô hình vô cùng giá trị của doanh nghiệp. Tuy nhiên, tình trạng nhãn hiệu bị "xài chùa", làm giả, làm nhái diễn ra ngày càng tinh vi, gây thiệt hại nặng nề về uy tín và doanh thu cho chủ sở hữu hợp pháp. Theo quy định tại khoản 1 Điều 129 Luật Sở hữu trí tuệ 2005, các hành vi sử dụng dấu hiệu trùng hoặc tương tự với nhãn hiệu đang được bảo hộ mà không được phép của chủ sở hữu đều bị coi là xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu.

Vậy khi phát hiện "đứa con tinh thần" của mình bị xâm phạm, các cá nhân và tổ chức cần phải làm gì? Dưới đây là 4 bước pháp lý quan trọng mà chủ sở hữu nhãn hiệu cần thực hiện ngay để bảo vệ quyền lợi của mình trong bối cảnh pháp luật hiện hành (năm 2020).

1. Thực hiện giám định sở hữu trí tuệ - "Lá chắn" pháp lý đầu tiên

Giám định về sở hữu trí tuệ là một thủ tục cực kỳ quan trọng, dù không bắt buộc nhưng lại là nguồn chứng cứ then chốt trong các vụ tranh chấp. Theo khoản 1 Điều 201 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (được sửa đổi, bổ sung năm 2009), đây là việc sử dụng kiến thức chuyên môn để đánh giá và kết luận về các vấn đề liên quan đến hành vi xâm phạm.

Mục đích của việc giám định:

• Xác định xem dấu hiệu bị nghi ngờ có thực sự trùng hoặc tương tự gây nhầm lẫn với nhãn hiệu được bảo hộ hay không.
• Đánh giá phạm vi bảo hộ và khả năng gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng.
• Kết luận giám định là tài liệu quan trọng để các cơ quan chức năng như Công an, Quản lý thị trường hay Tòa án căn cứ để xử lý vi phạm.

Nội dung giám định chi tiết được quy định tại Điều 39 Nghị định 119/2010/NĐ-CP, bao gồm việc xác định đối tượng xem xét có đáp ứng các điều kiện bị coi là yếu tố xâm phạm hay không.

2. Gửi thông báo yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm

Trước khi đưa vụ việc ra cơ quan chức năng, chủ sở hữu nhãn hiệu có quyền tự bảo vệ bằng cách gửi thông báo bằng văn bản cho bên vi phạm. Đây là biện pháp mềm dẻo nhưng mang tính răn đe cao, giúp tiết kiệm thời gian và chi phí cho cả hai bên nếu bên vi phạm tự nguyện chấm dứt hành vi.

Căn cứ điểm b khoản 1 Điều 198 Luật Sở hữu trí tuệ 2005, văn bản thông báo cần chứa đựng các thông tin cốt lõi:

• Chỉ dẫn về căn cứ phát sinh quyền (Số văn bằng bảo hộ, ngày cấp, phạm vi bảo hộ).
• Mô tả chi tiết hành vi xâm phạm của bên đối diện.
• Ấn định một thời hạn hợp lý (thường từ 7-15 ngày) để bên vi phạm chấm dứt hành vi, xin lỗi và bồi thường thiệt hại (nếu có).

Các bên thảo luận về việc giải quyết tranh chấp nhãn hiệu (ảnh minh họa)

Theo khoản 3 Điều 21 Nghị định 105/2006/NĐ-CP, việc gửi thông báo này là một bước đệm quan trọng để chứng minh thiện chí của chủ sở hữu trước khi tiến hành các biện pháp mạnh tay hơn.

3. Yêu cầu cơ quan Nhà nước có thẩm quyền xử lý hành chính

Nếu bên vi phạm phớt lờ thông báo hoặc tiếp tục tái diễn, chủ sở hữu cần gửi đơn yêu cầu xử lý xâm phạm đến các cơ quan chức năng. Tùy vào tính chất vụ việc, thẩm quyền xử lý được quy định tại khoản 1 Điều 200 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 và Nghị định 99/2013/NĐ-CP bao gồm:

• Thanh tra Khoa học và Công nghệ: Xử lý các vi phạm về sở hữu công nghiệp.
• Quản lý thị trường: Kiểm tra, xử lý hàng giả, hàng nhái nhãn hiệu lưu thông trên thị trường.
• Cơ quan Hải quan: Tạm dừng làm thủ tục hải quan đối với hàng hóa nghi ngờ xâm phạm quyền SHTT tại cửa khẩu.
• Cơ quan Công an: Xử lý các vụ việc có dấu hiệu tội phạm hình sự (xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp với quy mô lớn).

Hồ sơ yêu cầu xử lý cần chuẩn bị kỹ lưỡng theo quy định từ Điều 21 đến Điều 25 Nghị định 105/2006/NĐ-CP, bao gồm đơn yêu cầu, chứng cứ chứng minh chủ thể quyền và chứng cứ chứng minh hành vi xâm phạm.

4. Khởi kiện ra Tòa án hoặc Trọng tài thương mại

Đây là biện pháp cuối cùng và mạnh mẽ nhất để giải quyết triệt để tranh chấp và yêu cầu bồi thường thiệt hại về vật chất cũng như tinh thần. Chủ sở hữu có thể khởi kiện dân sự tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự.

Đặc biệt, theo Điều 206 Luật Sở hữu trí tuệ 2005, chủ sở hữu có quyền yêu cầu Tòa án áp dụng các biện pháp khẩn cấp tạm thời như thu giữ, kê biên, niêm phong hàng hóa vi phạm để ngăn chặn việc tẩu tán chứng cứ hoặc gây thêm thiệt hại trong quá trình giải quyết vụ án.

"Việc bảo vệ nhãn hiệu không chỉ là bảo vệ một cái tên, mà là bảo vệ thành quả lao động, uy tín và tương lai của cả một doanh nghiệp."

Tóm lại, khi đối mặt với tình trạng nhãn hiệu bị xâm phạm, sự chủ động và quyết liệt của chủ sở hữu đóng vai trò quyết định. Việc thực hiện đúng và đủ các bước pháp lý nêu trên sẽ giúp doanh nghiệp lấy lại vị thế và khẳng định quyền làm chủ đối với tài sản trí tuệ của mình.