Trong bối cảnh làn sóng dịch bệnh Covid-19 lần thứ tư tại Việt Nam đang có những diễn biến hết sức phức tạp và khó lường, nguy cơ virus xâm nhập vào các môi trường khép kín như cơ sở giam giữ là vô cùng lớn. Nhằm chủ động bảo vệ sức khỏe, tính mạng cho người bị tạm giữ, người bị tạm giam và phạm nhân, ngày 12/05/2021, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao đã ban hành chỉ đạo khẩn cấp, yêu cầu toàn ngành tăng cường tối đa các biện pháp phòng, chống dịch bệnh.

Hạn chế quyền thăm gặp và tiếp xúc lãnh sự: "Lá chắn" ngăn chặn nguồn lây từ bên ngoài

Theo tinh thần chỉ đạo mới nhất, các cơ sở giam giữ trên phạm vi cả nước cần thực hiện nghiêm ngặt việc hạn chế người vào thăm gặp trực tiếp. Đây được xem là biện pháp then chốt để cắt đứt mọi nguồn lây tiềm tàng từ cộng đồng vào môi trường giam giữ đặc thù. Cụ thể, quyền được gặp thân nhân của người bị tạm giữ, người bị tạm giam quy định tại Điều 22 Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam 2015 và chế độ gặp thân nhân của phạm nhân tại Điều 46 Luật Thi hành án hình sự 2019 sẽ bị siết chặt tối đa.

Bên cạnh đó, việc tiếp xúc lãnh sự đối với người nước ngoài đang bị giam giữ cũng được yêu cầu hạn chế hoặc chuyển sang các hình thức trao đổi gián tiếp phù hợp. Các cơ sở cũng tạm dừng việc nhận quà là đồ ăn, thức uống hoặc các vật dụng không thiết yếu từ bên ngoài gửi vào để loại trừ nguy cơ lây nhiễm qua vật trung gian. Những biện pháp này dù gây ra những bất tiện nhất định nhưng là sự đánh đổi cần thiết để đảm bảo an toàn tuyệt đối cho hàng nghìn con người bên trong các bức tường giam.

Thay đổi phương thức kiểm sát: Linh hoạt ứng phó tại các tâm dịch

Đối với các địa phương đang là điểm nóng về dịch bệnh, Viện kiểm sát nhân dân tối cao yêu cầu tạm dừng việc tiến hành kiểm sát trực tiếp tại các cơ sở giam giữ theo kế hoạch định kỳ để tránh tập trung đông người và di chuyển liên tỉnh. Thay vào đó, các đơn vị kiểm sát sẽ chuyển đổi linh hoạt sang phương thức kiểm sát gián tiếp.

Theo đó, Viện kiểm sát sẽ yêu cầu các cơ sở giam giữ tự tiến hành kiểm tra, rà soát các quy trình nghiệp vụ và gửi báo cáo chi tiết bằng văn bản kèm theo các tài liệu chứng minh. Chỉ trong những trường hợp thực sự cấp bách hoặc phát hiện dấu hiệu vi phạm nghiêm trọng, Viện kiểm sát mới thành lập đoàn kiểm tra trực tiếp nhưng phải tuân thủ nghiêm ngặt quy tắc "5K" và các quy định phòng dịch của Bộ Y tế. Đối với các tỉnh chưa có dịch, việc kiểm sát trực tiếp vẫn có thể diễn ra nhưng quy mô đoàn công tác phải được tinh gọn tối đa.

Đảm bảo quyền lợi hợp pháp và chế độ y tế cho người bị giam giữ

Mặc dù áp dụng các biện pháp hạn chế nghiêm ngặt, Viện kiểm sát các cấp vẫn nhấn mạnh việc phối hợp chặt chẽ với Ban quản lý các trại giam, nhà tạm giữ để giải quyết kịp thời các khiếu nại, kiến nghị của người bị giam giữ. Việc thực hiện các chế độ về ăn, mặc, ở, đặc biệt là công tác chăm sóc y tế và khử khuẩn buồng giam phải được thực hiện đầy đủ theo quy định của pháp luật.

"Trong mọi tình huống, quyền con người và các chế độ cơ bản của người bị giam giữ phải được tôn trọng. Các đơn vị cần chủ động nắm bắt tình hình, kịp thời phát hiện các khó khăn về nhu yếu phẩm hoặc vật tư y tế để có kiến nghị xử lý, không để dịch bệnh làm ảnh hưởng đến tính nhân văn của pháp luật."

Các quy định này chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 12/05/2021. Viện kiểm sát nhân dân tối cao sẽ liên tục theo dõi diễn biến dịch bệnh để có những điều chỉnh phù hợp, vừa đảm bảo mục tiêu chống dịch, vừa giữ vững kỷ cương pháp luật trong công tác thi hành án hình sự và tạm giữ, tạm giam.