Trong bối cảnh Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng với nền kinh tế thế giới, các giao dịch và quan hệ pháp luật có yếu tố nước ngoài phát sinh ngày càng nhiều. Kéo theo đó là nhu cầu thực hiện các quyền khiếu nại, tố cáo của người nước ngoài hoặc công dân Việt Nam định cư ở nước ngoài bằng ngôn ngữ không phải tiếng Việt. Để giải quyết bài toán này một cách chuyên nghiệp và đúng pháp luật, Tổng Thanh tra Chính phủ đã ban hành Thông tư 05/2021/TT-TTCP, thay thế cho quy định cũ tại Thông tư 07/2014/TT-TTCP.

Sự thay đổi mang tính bước ngoặt từ ngày 15/11/2021

Trước đây, theo quy định cũ, một trong những rào cản lớn nhất đối với người không thành thạo tiếng Việt là yêu cầu đơn thư bắt buộc phải viết bằng tiếng Việt. Điều này vô hình trung đã hạn chế quyền tiếp cận công lý của một bộ phận cá nhân, tổ chức nước ngoài. Tuy nhiên, kể từ ngày 15/11/2021, khi Thông tư 05/2021/TT-TTCP chính thức có hiệu lực, các cơ quan nhà nước sẽ chấp nhận xử lý đơn được viết bằng tiếng nước ngoài, với điều kiện tiên quyết là phải có bản dịch được công chứng kèm theo.

Điều kiện chi tiết để đơn khiếu nại, tố cáo được thụ lý

Căn cứ theo quy định tại Điều 6 Thông tư 05/2021/TT-TTCP, các đơn khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh đủ điều kiện xử lý phải đáp ứng các yêu cầu khắt khe về hình thức và nội dung như sau:

"1. Đơn dùng chữ viết là tiếng Việt. Trường hợp đơn được viết bằng tiếng nước ngoài thì phải kèm bản dịch được công chứng; Đơn được ghi rõ ngày, tháng, năm viết đơn; họ, tên, địa chỉ của người viết đơn; có chữ ký hoặc điểm chỉ của người viết đơn;"

Việc yêu cầu bản dịch công chứng nhằm đảm bảo tính chính xác tuyệt đối về nội dung khiếu kiện, tránh những sai sót do bất đồng ngôn ngữ có thể dẫn đến việc hiểu sai bản chất vụ việc. Đồng thời, bản dịch công chứng cũng xác lập trách nhiệm pháp lý của người dịch và cơ quan công chứng đối với nội dung văn bản.

Yêu cầu cụ thể đối với từng loại đơn thư

Bên cạnh yêu cầu về ngôn ngữ, mỗi loại đơn còn phải tuân thủ các quy định riêng biệt để đảm bảo tính minh bạch:

• Đơn khiếu nại: Phải xác định rõ đối tượng bị khiếu nại (cơ quan, tổ chức, cá nhân); nêu rõ nội dung, lý do khiếu nại và cung cấp các tài liệu, chứng cứ liên quan để bảo vệ quyền lợi của mình.
• Đơn tố cáo: Cần ghi rõ thông tin người bị tố cáo và hành vi vi phạm pháp luật cụ thể. Đặc biệt, người tố cáo phải cung cấp cách thức liên hệ để cơ quan chức năng có thể xác minh thông tin theo quy định của Luật Tố cáo 2018.
• Đơn kiến nghị, phản ánh: Cần trình bày rõ ràng, mạch lạc nội dung vấn đề cần kiến nghị hoặc phản ánh tới cơ quan có thẩm quyền xem xét.

Xử lý đơn nặc danh nhưng có căn cứ xác đáng

Một điểm tiến bộ khác được quy định tại khoản 2 Điều 6 Thông tư 05/2021/TT-TTCP là việc xử lý các đơn không rõ họ tên, địa chỉ. Mặc dù thông thường các đơn này sẽ bị loại bỏ, nhưng nếu đơn có nội dung tố cáo hành vi vi phạm pháp luật rõ ràng, kèm theo tài liệu, chứng cứ cụ thể và có cơ sở để thẩm tra, xác minh thì vẫn sẽ được xem xét xử lý theo quy định tại khoản 2 Điều 25 Luật Tố cáo 2018.

Quy định mới này không chỉ thể hiện sự linh hoạt của pháp luật Việt Nam mà còn là minh chứng cho nỗ lực cải cách hành chính, hướng tới một hệ thống pháp luật công bằng, minh bạch và dễ tiếp cận cho tất cả mọi người, không phân biệt quốc tịch hay ngôn ngữ.