Trong hoạt động kinh doanh của các công ty cổ phần, việc áp dụng chính sách chiết khấu thương mại để khuyến khích khách hàng mua số lượng lớn hoặc đạt doanh số cam kết là vô cùng phổ biến. Tuy nhiên, việc lập hóa đơn sao cho đúng quy định của cơ quan thuế, đặc biệt là trong bối cảnh các quy định về hóa đơn chứng từ năm 2020 đang có nhiều sự chuyển dịch, là vấn đề mà kế toán cần đặc biệt lưu ý.

1. Căn cứ pháp lý về chiết khấu thương mại năm 2020

Tại thời điểm hiện tại (tháng 3/2020), việc lập hóa đơn và xác định giá tính thuế đối với hàng hóa có chiết khấu thương mại được điều chỉnh chủ yếu bởi hai văn bản quan trọng:

• Thông tư 219/2013/TT-BTC hướng dẫn về thuế Giá trị gia tăng (GTGT).
• Thông tư 39/2014/TT-BTC hướng dẫn về hóa đơn bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ.

Theo quy định tại khoản 22 Điều 7 Thông tư 219/2013/TT-BTC:

"Trường hợp cơ sở kinh doanh áp dụng hình thức chiết khấu thương mại dành cho khách hàng (nếu có) thì giá tính thuế GTGT là giá bán đã chiết khấu thương mại dành cho khách hàng. Trường hợp việc chiết khấu thương mại căn cứ vào số lượng, doanh số hàng hóa, dịch vụ thì số tiền chiết khấu của hàng hóa đã bán được tính điều chỉnh trên hóa đơn bán hàng hóa, dịch vụ của lần mua cuối cùng hoặc kỳ tiếp sau."

2. Các trường hợp lập hóa đơn chiết khấu thương mại cụ thể

Tùy vào thời điểm xác định được số tiền chiết khấu, kế toán thực hiện lập hóa đơn theo một trong ba trường hợp sau:

Trường hợp 1: Chiết khấu theo từng lần mua hàng

Nếu số tiền chiết khấu được xác định ngay trong từng lần mua, bên bán ghi giá bán đã chiết khấu trực tiếp trên hóa đơn. Giá tính thuế GTGT và tổng tiền thanh toán sẽ tính trên giá đã giảm.

Trường hợp 2: Chiết khấu căn cứ vào số lượng, doanh số (nhiều lần mua)

Đây là trường hợp phổ biến trong các công ty cổ phần khi ký hợp đồng đại lý hoặc khách hàng thân thiết. Số tiền chiết khấu sẽ được tính điều chỉnh trên hóa đơn của lần mua cuối cùng hoặc kỳ tiếp sau.

Ví dụ: Công ty A bán máy tính cho khách hàng B. Sau 5 lần mua, khách hàng B đạt doanh số được chiết khấu 10 triệu đồng. Tại lần mua thứ 6, trên hóa đơn sẽ ghi dòng nội dung chiết khấu thương mại của các hóa đơn trước đó để trừ vào tổng số tiền thanh toán của lần này.

Trường hợp 3: Lập hóa đơn điều chỉnh khi kết thúc chương trình chiết khấu

Trường hợp số tiền chiết khấu được lập khi kết thúc chương trình (kỳ) chiết khấu hàng bán thì bên bán phải lập hóa đơn điều chỉnh kèm bảng kê các số hóa đơn cần điều chỉnh, số tiền và tiền thuế điều chỉnh. Căn cứ vào hóa đơn này, cả hai bên thực hiện kê khai điều chỉnh doanh thu và thuế tương ứng.

3. Mẫu hóa đơn tham khảo và lưu ý khi trình bày

Dưới đây là cách thể hiện nội dung chiết khấu trên hóa đơn GTGT (Mẫu 01GTKT):

Lưu ý quan trọng:

• Nội dung chiết khấu phải ghi rõ căn cứ (số hợp đồng, chương trình khuyến mãi).
• Số tiền chiết khấu có thể ghi số âm hoặc ghi chú rõ là khoản trừ.
• Phải đảm bảo có đầy đủ chữ ký, dấu của người bán và người mua (trừ trường hợp hóa đơn điện tử có quy định riêng).

4. Kết luận

Việc tuân thủ đúng quy trình lập hóa đơn chiết khấu thương mại không chỉ giúp doanh nghiệp minh bạch trong báo cáo tài chính mà còn tránh được các rủi ro bị truy thu thuế hoặc xử phạt vi phạm hành chính về hóa đơn. Trong năm 2020, dù lộ trình chuyển đổi sang hóa đơn điện tử theo Thông tư 68/2019/TT-BTC đang diễn ra, các nguyên tắc về giá tính thuế đối với chiết khấu thương mại vẫn giữ nguyên giá trị cốt lõi từ các văn bản hướng dẫn hiện hành.