Trong cấu trúc quản trị của một công ty cổ phần, Chủ tịch Hội đồng quản trị (HĐQT) không chỉ là người đứng đầu cơ quan quản lý cao nhất mà còn là người cầm lái, quyết định sự thành bại của các nghị quyết chiến lược. Việc nắm vững quy trình bầu, miễn nhiệm và bãi nhiệm vị trí này theo quy định tại Luật Doanh nghiệp 2020 là yêu cầu bắt buộc đối với mọi cổ đông và nhà quản lý.

1. Quyền hạn và trách nhiệm "nặng ký" của Chủ tịch Hội đồng quản trị

Theo quy định tại Điều 156 Luật Doanh nghiệp 2020, Chủ tịch HĐQT gánh vác những trọng trách then chốt. Cụ thể, tại khoản 3 Điều 156, các quyền và nghĩa vụ bao gồm:

• Xây dựng chương trình, kế hoạch hoạt động chi tiết cho Hội đồng quản trị theo từng giai đoạn.
• Chuẩn bị nội dung, tài liệu và triệu tập các cuộc họp quan trọng; đồng thời làm chủ tọa điều phối các phiên thảo luận.
• Tổ chức thực hiện việc thông qua các nghị quyết, quyết định của Hội đồng quản trị một cách minh bạch.
• Giám sát chặt chẽ quá trình triển khai các nghị quyết đã được thông qua để đảm bảo lợi ích tối đa cho cổ đông.

Đặc biệt, Chủ tịch HĐQT còn có quyền tuyển dụng thư ký để hỗ trợ công việc chuyên môn, giúp bộ máy quản trị vận hành trơn tru hơn.

2. Quy trình bầu Chủ tịch Hội đồng quản trị: Ai có quyền quyết định?

Vị trí Chủ tịch không do Đại hội đồng cổ đông trực tiếp bầu ra mà được bầu chọn từ chính các thành viên trong Hội đồng quản trị. Đây là một cơ chế tự quản trị đặc thù của mô hình công ty cổ phần.

Cuộc họp đầu tiên của nhiệm kỳ

Trong thời hạn 07 ngày làm việc kể từ ngày kết thúc bầu cử HĐQT nhiệm kỳ mới, cuộc họp đầu tiên phải được tổ chức để bầu Chủ tịch. Người có số phiếu bầu cao nhất sẽ đứng ra triệu tập và chủ trì phiên họp này. Nếu có nhiều người cùng đạt số phiếu cao nhất ngang nhau, các thành viên sẽ bỏ phiếu theo nguyên tắc đa số để chọn ra một người chủ trì.

Khả năng kiêm nhiệm lãnh đạo

Pháp luật hiện hành cho phép Chủ tịch HĐQT có thể kiêm nhiệm chức danh Giám đốc hoặc Tổng giám đốc. Tuy nhiên, cần lưu ý ngoại lệ đối với các doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ hoặc các quy định khắt khe hơn trong pháp luật về chứng khoán nhằm tránh tình trạng "vừa đá bóng vừa thổi còi".

3. Khi nào Chủ tịch Hội đồng quản trị bị miễn nhiệm hoặc bãi nhiệm?

Việc thay đổi nhân sự cấp cao này thường diễn ra khi có sự biến động về năng lực hoặc uy tín của người đương nhiệm.

Trường hợp miễn nhiệm

Căn cứ Điều 155 và khoản 1 Điều 160, Chủ tịch sẽ bị miễn nhiệm nếu:

• Không còn đủ tiêu chuẩn, điều kiện làm thành viên HĐQT (ví dụ: bị hạn chế năng lực hành vi dân sự).
• Có đơn từ chức được chấp thuận.
• Không tham gia các hoạt động của HĐQT trong 06 tháng liên tục mà không có lý do bất khả kháng.

Trường hợp bãi nhiệm

Theo khoản 2 Điều 160, Đại hội đồng cổ đông có quyền bãi nhiệm Chủ tịch nếu người này không thực hiện đúng chức trách, nhiệm vụ hoặc vi phạm các quy định nghiêm trọng được ghi nhận trong Điều lệ công ty.

Việc bầu và thay đổi Chủ tịch Hội đồng quản trị là một quy trình pháp lý phức tạp, đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng về hồ sơ và biên bản họp để tránh các tranh chấp nội bộ không đáng có sau này.

Hy vọng những thông tin trên đã giúp quý doanh nghiệp nắm rõ lộ trình pháp lý để kiện toàn bộ máy lãnh đạo của mình một cách vững chắc nhất.