Việc tổ chức cho phạm nhân lao động, hướng nghiệp và dạy nghề không chỉ là hình thức cải tạo mà còn là sự chuẩn bị cần thiết để họ trở về với xã hội. Với việc ban hành Nghị quyết 54/2022/QH15, Quốc hội đã chính thức cho phép thí điểm mô hình đưa phạm nhân ra ngoài trại giam để học nghề, tạo nên một bước ngoặt lớn trong công tác thi hành án hình sự tại Việt Nam.

Đột phá từ mô hình thí điểm ngoài trại giam

Theo quy định tại Điều 1 Nghị quyết 54/2022/QH15, Bộ Công an được lựa chọn không quá 1/3 tổng số trại giam để thực hiện thí điểm mô hình hợp tác với các tổ chức trong nước nhằm tổ chức hoạt động lao động, hướng nghiệp, dạy nghề cho phạm nhân ngoài trại giam. Đây là giải pháp nhằm giải quyết những khó khăn về quỹ đất, nguồn lực đầu tư của các trại giam hiện nay, đồng thời tận dụng máy móc, công nghệ hiện đại của các doanh nghiệp bên ngoài.

Mô hình này không chỉ dừng lại ở việc lao động thuần túy mà tập trung sâu vào công tác hướng nghiệp và dạy nghề. Những ngành nghề được lựa chọn thường là sản xuất hàng hóa tiêu thụ trong nước, phù hợp với nhu cầu thị trường lao động, giúp phạm nhân có cái nghề thực thụ trong tay khi rời khỏi cánh cửa trại giam.

Nguyên tắc vàng: Tự nguyện và An toàn

Pháp luật quy định rất chặt chẽ về đối tượng và điều kiện để phạm nhân được ra ngoài lao động. Một trong những nguyên tắc cốt lõi là sự tự nguyện. Phạm nhân phải có đơn tự nguyện tham gia và được trả một phần công lao động theo quy định. Điều này không chỉ đảm bảo quyền lợi mà còn khơi dậy ý thức trách nhiệm và giá trị của lao động đối với mỗi cá nhân.

Bên cạnh đó, vấn đề an ninh, an toàn luôn được đặt lên hàng đầu. Các khu lao động, dạy nghề ngoài trại giam phải đảm bảo các tiêu chuẩn về quản lý, giám sát chặt chẽ của lực lượng công an, tránh các rủi ro về an ninh trật tự. Đồng thời, các tổ chức hợp tác với trại giam cũng được hưởng những chính sách ưu đãi nhất định, cụ thể là được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp đối với phần thu nhập từ hoạt động hợp tác này trong thời gian thí điểm.

Căn cứ pháp lý và hướng dẫn thực hiện

Để triển khai đồng bộ, Chính phủ đã ban hành Nghị định 09/2023/NĐ-CP quy định chi tiết về trình tự, thủ tục và các tiêu chuẩn lựa chọn trại giam cũng như tổ chức hợp tác. Việc thực hiện thí điểm này cũng phải tuân thủ các quy định chung của Luật Thi hành án hình sự 2019 về chế độ lao động của phạm nhân.

"Việc tổ chức hoạt động lao động, hướng nghiệp, dạy nghề cho phạm nhân ngoài trại giam phải bảo đảm an ninh, an toàn; phục vụ hiệu quả công tác giáo dục cải tạo, tái hòa nhập cộng đồng; giúp phạm nhân tìm kiếm việc làm sau khi chấp hành xong án phạt tù."

Có thể thấy, mô hình thí điểm theo Nghị quyết 54/2022/QH15 là một bước đi nhân văn, thể hiện sự tin tưởng của Nhà nước vào khả năng hoàn lương của con người. Khi được trang bị kỹ năng nghề nghiệp và thói quen lao động trong môi trường thực tế, con đường trở về của những người lầm lỗi sẽ bớt chông gai hơn, góp phần giảm tỷ lệ tái phạm và xây dựng xã hội an toàn, văn minh.