Trong kỷ nguyên số hóa toàn cầu, việc sở hữu các kỹ năng công nghệ không còn là một lợi thế cạnh tranh đơn thuần mà đã trở thành điều kiện tiên quyết để mỗi cá nhân tồn tại và phát triển. Nhận thức rõ tầm quan trọng này, Luật Chuyển đổi số 2025 (chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/07/2026) đã luật hóa khái niệm "năng lực số" và quy định rõ ràng trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức trong việc phổ cập, đào tạo năng lực số cho người dân. Vậy năng lực số là gì và những chủ thể nào có nghĩa vụ đồng hành cùng người dân trên hành trình chuyển đổi số này?

1. Năng lực số là gì theo quy định pháp luật?

Khái niệm về năng lực số đã được định nghĩa một cách toàn diện và pháp lý hóa tại khoản 17 Điều 3 Luật Chuyển đổi số 2025. Theo đó:

"Năng lực số là tập hợp kiến thức, kỹ năng sử dụng công nghệ số để tham gia an toàn, hiệu quả, có trách nhiệm vào các hoạt động trên môi trường số."

Định nghĩa này chỉ ra ba trụ cột cốt lõi của năng lực số:

• An toàn: Người dân cần biết cách bảo vệ thông tin cá nhân, nhận diện các rủi ro lừa đảo trực tuyến và bảo đảm an toàn thông tin mạng khi tham gia môi trường số.
• Hiệu quả: Khả năng khai thác tối đa các tiện ích công nghệ, dịch vụ công trực tuyến, ứng dụng số để phục vụ công việc, học tập và đời sống hàng ngày.
• Có trách nhiệm: Tuân thủ các quy tắc ứng xử văn minh trên không gian mạng, tôn trọng bản quyền và không lan truyền thông tin sai lệch.

Bên cạnh đó, khoản 18 Điều 3 Luật Chuyển đổi số 2025 cũng làm rõ khái niệm "nhân lực số" là lực lượng lao động trong mọi ngành, lĩnh vực có năng lực số để tham gia hoạt động chuyển đổi số. Việc nâng cao năng lực số chính là chìa khóa để xây dựng một lực lượng nhân lực số chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong bối cảnh mới.

2. Ai có trách nhiệm phổ cập, đào tạo, bồi dưỡng năng lực số?

Để đưa năng lực số đến gần hơn với mọi tầng lớp nhân dân, Điều 17 Luật Chuyển đổi số 2025 đã phân định rõ ràng trách nhiệm của từng nhóm chủ thể trong hệ thống chính trị và xã hội.

2.1. Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và Ủy ban nhân dân các cấp

Theo quy định tại khoản 3 Điều 17 Luật Chuyển đổi số 2025, các cơ quan quản lý nhà nước từ Trung ương đến địa phương có trách nhiệm:

"Tổ chức phổ cập năng lực số cơ bản phù hợp với Khung năng lực số cho các đối tượng phù hợp với ngành, lĩnh vực, địa bàn được phân công."

Điều này đồng nghĩa với việc các Bộ, ngành và UBND các cấp phải chủ động xây dựng các chương trình, đề án, lớp tập huấn kỹ năng số thiết thực, phù hợp với đặc thù của từng địa phương và đối tượng cư dân (ví dụ: nông dân, người cao tuổi, đồng bào dân tộc thiểu số).

2.2. Cơ quan trong hệ thống chính trị

Đối với đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức - những người trực tiếp vận hành bộ máy hành chính nhà nước, khoản 4 Điều 17 Luật Chuyển đổi số 2025 quy định các cơ quan trong hệ thống chính trị có trách nhiệm tổ chức đào tạo, bồi dưỡng năng lực số theo Khung năng lực số. Mục tiêu là bảo đảm mỗi cán bộ đều có đủ năng lực số cần thiết để thực hiện dịch vụ công trực tuyến toàn trình, xử lý hồ sơ trên môi trường mạng hiệu quả.

2.3. Doanh nghiệp và tổ chức sử dụng lao động

Lực lượng lao động trực tiếp sản xuất kinh doanh là nòng cốt của nền kinh tế số. Do đó, khoản 5 Điều 17 Luật Chuyển đổi số 2025 quy định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp, tổ chức sử dụng lao động:

• Tổ chức đào tạo, bồi dưỡng, phổ cập năng lực số cơ bản cho người lao động thuộc quyền quản lý của mình.
• Đào tạo, hướng dẫn chuyển đổi nghề nghiệp cho người lao động để thích ứng với công nghệ mới.
• Nâng cao năng lực số phù hợp với nhu cầu thị trường cho những người lao động có nguy cơ mất việc làm do tác động của quá trình chuyển đổi số tại doanh nghiệp.

3. Khung năng lực số được xây dựng nhằm mục đích gì?

Để các hoạt động đào tạo không bị rời rạc, thiếu đồng bộ, khoản 2 Điều 17 Luật Chuyển đổi số 2025 giao trách nhiệm cho cơ quan quản lý nhà nước về chuyển đổi số ban hành và cập nhật Khung năng lực số. Khung năng lực số này đóng vai trò là thước đo chuẩn mực, làm cơ sở cho các hoạt động:

• Đào tạo, bồi dưỡng năng lực số thống nhất trên toàn quốc.
• Đánh giá, sát hạch năng lực số của các nhóm đối tượng.
• Phân tích, tổng hợp thông tin về nguồn nhân lực số để phục vụ công tác hoạch định chính sách vĩ mô.

4. Phổ cập năng lực số có phải là quyền của người dân không?

Câu trả lời là CÓ. Đây là một trong những điểm tiến bộ vượt bậc của Luật Chuyển đổi số 2025 khi nâng tầm việc tiếp cận năng lực số thành quyền con người, quyền công dân.

Cụ thể, tại Điều 40 Luật Chuyển đổi số 2025 về phát triển xã hội số, Nhà nước khẳng định chính sách ưu tiên phát triển năng lực số và thu hẹp khoảng cách số, bảo đảm mọi người dân (kể cả các nhóm đối tượng dễ bị tổn thương, người dân vùng sâu vùng xa, biên giới, hải đảo) đều có cơ hội tiếp cận công bằng.

Đặc biệt, khoản 4 Điều 41 Luật Chuyển đổi số 2025 quy định rõ ràng quyền của cá nhân:

"Được phổ cập năng lực số cơ bản."

Quy định này khẳng định việc phổ cập năng lực số không chỉ là sự hỗ trợ mang tính khuyến khích từ phía Nhà nước, mà là quyền lợi hợp pháp của mỗi công dân để thực hiện các quyền con người khác trên môi trường số một cách trọn vẹn và an toàn.

5. Lời kết

Năng lực số chính là tấm vé thông hành giúp người dân tự tin bước vào kỷ nguyên số. Việc hiểu rõ năng lực số là gì cũng như trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức sẽ giúp mỗi cá nhân chủ động hơn trong việc học tập, rèn luyện và đòi hỏi quyền lợi chính đáng của mình.

Để tiếp tục tìm hiểu sâu hơn về các quy định liên quan đến hạ tầng số, an toàn thông tin và các chính sách hỗ trợ của Nhà nước, quý bạn đọc có thể tra cứu toàn văn Luật Chuyển đổi số 2025 trên hệ thống của chúng tôi với đầy đủ tính năng Lược đồ và Tình trạng hiệu lực cập nhật liên tục.