Kỳ họp thứ nhất của Hội đồng nhân dân (HĐND) các cấp là sự kiện chính trị quan trọng, đặt nền móng cho hoạt động của bộ máy chính quyền địa phương trong suốt nhiệm kỳ. Tuy nhiên, thực tế có thể phát sinh những tình huống phức tạp như không bầu được các chức danh lãnh đạo chủ chốt. Để giải quyết vấn đề này, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã ban hành Hướng dẫn 1563/HD-UBTVQH15 năm 2026 với những quy định cụ thể và chặt chẽ.

Quy trình xử lý khi không bầu được Chủ tịch HĐND và Chủ tịch UBND

Theo quy định tại điểm g mục 5 của Hướng dẫn 1563/HD-UBTVQH15, trường hợp HĐND không bầu được các chức danh chủ chốt, quy trình xử lý được thực hiện như sau:

• Đối với chức danh Chủ tịch HĐND: Chủ tọa kỳ họp có trách nhiệm báo cáo ngay với cấp có thẩm quyền để thực hiện các quy trình nhân sự cần thiết. Sau đó, nhân sự sẽ được trình để HĐND tiếp tục bầu lại ngay tại kỳ họp thứ nhất.
• Đối với chức danh Chủ tịch UBND: Trách nhiệm báo cáo thuộc về Chủ tịch HĐND khóa mới (nếu đã bầu được) hoặc người đang điều hành kỳ họp. Quy trình nhân sự cũng phải được thực hiện khẩn trương để bầu lại ngay trong kỳ họp này.

Đáng chú ý, để đảm bảo công tác nhân sự được chuẩn bị kỹ lưỡng, HĐND có quyền quyết định tạm dừng kỳ họp thứ nhất. Thời gian tạm dừng này không quá 05 ngày làm việc. Sau khi hoàn tất các bước chuẩn bị, HĐND sẽ tiếp tục tiến hành bầu cử.

Nguyên tắc xác định kết quả bầu cử

Việc bầu cử các chức danh tại kỳ họp thứ nhất được thực hiện bằng hình thức bỏ phiếu kín. Để trúng cử, người ứng cử phải đạt được các điều kiện sau:

"Người được quá nửa số phiếu bầu hợp lệ tán thành so với tổng số đại biểu Hội đồng nhân dân và được nhiều phiếu hơn thì trúng cử."

Trong trường hợp có nhiều người cùng đạt quá nửa số phiếu nhưng bằng nhau, HĐND sẽ tiến hành bầu lại trong số những người có số phiếu cao nhất đó. Nếu kết quả vẫn ngang nhau sau khi bầu lại, người có tuổi đời cao hơn sẽ được xác định là người trúng cử.

Thời hạn phê chuẩn kết quả bầu cử

Sau khi kết thúc việc bầu cử, kết quả phải được gửi đến cơ quan có thẩm quyền để phê chuẩn trong thời hạn 05 ngày làm việc. Cụ thể:

• Kết quả bầu Chủ tịch, Phó Chủ tịch HĐND cấp tỉnh gửi đến Ủy ban Thường vụ Quốc hội.
• Kết quả bầu Chủ tịch, Phó Chủ tịch HĐND cấp xã gửi đến Thường trực HĐND cấp tỉnh.

Cơ quan có thẩm quyền có trách nhiệm xem xét và ra quyết định phê chuẩn trong vòng 10 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ. Nếu không phê chuẩn, cơ quan đó phải trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do.

Quy định về tổ chức các Ban của Hội đồng nhân dân

Bên cạnh các chức danh lãnh đạo, việc kiện toàn các Ban của HĐND cũng là nội dung trọng tâm. Theo Hướng dẫn 1563/HD-UBTVQH15, số lượng Ủy viên tối thiểu của các Ban (không bao gồm Trưởng ban và Phó Trưởng ban) được quy định như sau:

• Cấp tỉnh: Tối thiểu 05 Ủy viên.
• Cấp xã: Tối thiểu 03 Ủy viên.

Việc thành lập Ban Dân tộc sẽ được xem xét dựa trên các tiêu chuẩn, điều kiện cụ thể về dân số và đặc điểm địa phương theo quy định của pháp luật hiện hành.

Như vậy, các quy định tại Hướng dẫn 1563/HD-UBTVQH15 đã tạo ra hành lang pháp lý rõ ràng, giúp các địa phương chủ động xử lý các tình huống phát sinh, đảm bảo tính liên tục và hiệu quả trong hoạt động của chính quyền địa phương ngay từ những ngày đầu nhiệm kỳ.