Việc sở hữu mảnh đất nằm trong phạm vi hành lang bảo vệ đê điều thường khiến người dân lo lắng về quyền xây dựng cũng như các quyền lợi liên quan khi có quy hoạch. Theo quy định pháp luật Việt Nam tính đến thời điểm đầu năm 2024, các hoạt động trên loại đất này bị kiểm soát vô cùng nghiêm ngặt để đảm bảo an toàn hệ thống đê điều quốc gia.

1. Có được phép xây dựng trên đất thuộc hành lang an toàn đê điều không?

Đây là câu hỏi mà rất nhiều hộ gia đình có đất ven sông quan tâm. Căn cứ theo quy định tại khoản 5 Điều 7 Luật Đê điều 2006 (đã được sửa đổi, bổ sung bởi điểm a khoản 2 Điều 2 Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống thiên tai và Luật Đê điều), các hành vi bị nghiêm cấm bao gồm:

"5. Xây dựng công trình, nhà ở trong phạm vi bảo vệ đê điều và phạm vi lòng sông không gồm bãi nổi hoặc cù lao, trừ công trình phục vụ phòng, chống lũ, lụt, bão, công trình phụ trợ và công trình đặc biệt."

Như vậy, về nguyên tắc chung, Nhà nước nghiêm cấm hoàn toàn việc xây dựng nhà ở hoặc các công trình dân dụng khác trên đất thuộc hành lang bảo vệ đê điều. Mục đích của quy định này là để bảo vệ kết cấu đê, tạo không gian cho việc cứu hộ, cứu nạn và thoát lũ khi cần thiết.

Tuy nhiên, pháp luật cũng mở ra một số ngoại lệ cho các loại công trình đặc thù như:

• Công trình phục vụ trực tiếp cho việc phòng, chống lũ, lụt, bão.
• Các công trình phụ trợ phục vụ quản lý đê điều.
• Các công trình đặc biệt được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt.

Đối với trường hợp người dân có diện tích đất ở nằm trong hành lang này, việc tự ý xây dựng mới hoặc cơi nới nhà ở là vi phạm pháp luật và sẽ bị xử lý hành chính, thậm chí buộc tháo dỡ công trình vi phạm.

2. Quyền lợi bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất hành lang đê điều

Một vấn đề quan trọng khác là khi Nhà nước thực hiện thu hồi đất để nâng cấp, tu bổ đê điều hoặc vì mục đích quốc phòng, an ninh, người dân có được bồi thường hay không? Điều này phụ thuộc vào nguồn gốc và quá trình sử dụng đất của hộ gia đình.

Theo quy định tại Luật Đất đai 2013, điều kiện để được bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng được quy định tại Điều 75 Luật Đất đai 2013. Cụ thể:

• Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất không phải là đất thuê trả tiền hàng năm.
• Có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (Sổ đỏ) hoặc có đủ điều kiện để được cấp Giấy chứng nhận theo quy định.

Nếu mảnh đất của bạn đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất với mục đích là đất ở trước khi có quy định về hành lang bảo vệ đê điều, hoặc việc sử dụng đất là hợp pháp, ổn định thì khi thu hồi, bạn hoàn toàn có quyền được bồi thường về đất và tài sản gắn liền với đất (nếu tài sản đó được tạo lập hợp pháp).

Các trường hợp không được bồi thường

Ngược lại, theo Điều 82 Luật Đất đai 2013, Nhà nước sẽ không bồi thường về đất trong các trường hợp sau:

• Đất được giao, cho thuê không đúng thẩm quyền hoặc vi phạm pháp luật đất đai.
• Đất lấn chiếm hành lang bảo vệ công trình công cộng (trong đó có đê điều) sau khi đã có mốc giới hành lang được công bố.
• Người sử dụng đất không đủ điều kiện cấp Giấy chứng nhận theo quy định.

3. Lời khuyên pháp lý cho người dân

Nếu bạn đang sở hữu đất nằm trong hoặc giáp ranh với hành lang bảo vệ đê điều, cần lưu ý các điểm sau:

1. Kiểm tra quy hoạch: Liên hệ với UBND cấp xã hoặc cơ quan quản lý đê điều địa phương để xác định chính xác mốc giới hành lang bảo vệ đê trên thực địa.
2. Giữ nguyên hiện trạng: Tuyệt đối không tự ý xây dựng, đào bới hoặc thay đổi kết cấu đất trong phạm vi hành lang khi chưa có sự cho phép bằng văn bản của cơ quan có thẩm quyền.
3. Hoàn thiện hồ sơ pháp lý: Nếu đất có nguồn gốc hợp pháp nhưng chưa được cấp Sổ đỏ, hãy chủ động thực hiện các thủ tục đăng ký đất đai để bảo vệ quyền lợi tối đa khi có biến động về quy hoạch.

Tóm lại, đất hành lang an toàn đê điều là khu vực hạn chế quyền sử dụng của người dân nhằm phục vụ lợi ích chung của cộng đồng. Việc nắm vững các quy định tại Luật Đê điều 2006 và Luật Đất đai 2013 sẽ giúp bạn tránh được những rủi ro đáng tiếc về tài chính và pháp lý.