Trong bối cảnh quỹ đất tại các đô thị ngày càng hạn hẹp, tình trạng tranh chấp không gian và diện tích xây dựng giữa các hộ liền kề diễn ra ngày càng phức tạp. Để răn đe các hành vi vi phạm trật tự xây dựng, Chính phủ đã ban hành Nghị định 16/2022/NĐ-CP với những thay đổi mang tính đột phá về mức xử phạt, đặc biệt là đối với hành vi lấn chiếm đất đai, không gian của tổ chức, cá nhân khác.

Mức phạt tăng gấp đôi đối với hành vi lấn chiếm không gian, diện tích

Theo quy định mới nhất tại khoản 10 Điều 16 Nghị định 16/2022/NĐ-CP, hành vi xây dựng cơi nới, lấn chiếm diện tích, lấn chiếm không gian đang được quản lý, sử dụng hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác hoặc của khu vực công cộng, khu vực sử dụng chung bị xử phạt với số tiền rất lớn. Cụ thể:

10. Xử phạt đối với hành vi xây dựng cơi nới, lấn chiếm diện tích, lấn chiếm không gian đang được quản lý, sử dụng hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác hoặc của khu vực công cộng, khu vực sử dụng chung như sau:

a) Phạt tiền từ 80.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng đối với xây dựng nhà ở riêng lẻ;

b) Phạt tiền từ 100.000.000 đồng đến 120.000.000 đồng đối với xây dựng nhà ở riêng lẻ trong khu bảo tồn, khu di tích lịch sử - văn hóa hoặc công trình xây dựng khác;

c) Phạt tiền từ 180.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng đối với xây dựng công trình có yêu cầu phải lập báo cáo nghiên cứu khả thi đầu tư xây dựng hoặc công trình phải lập báo cáo kinh tế - kỹ thuật đầu tư xây dựng.

So với quy định cũ tại Nghị định 139/2017/NĐ-CP (mức phạt chỉ từ 50 - 60 triệu đồng), mức phạt hiện nay đã tăng gần gấp đôi. Điều này cho thấy thái độ kiên quyết của cơ quan quản lý nhà nước trong việc bảo vệ quyền sử dụng đất và không gian hợp pháp của người dân.

Không chỉ phạt tiền, công trình vi phạm buộc phải phá dỡ

Nhiều người lầm tưởng rằng chỉ cần nộp phạt là có thể "hợp thức hóa" phần diện tích lấn chiếm. Tuy nhiên, pháp luật hiện hành quy định rất nghiêm ngặt về biện pháp khắc phục hậu quả. Căn cứ điểm c khoản 15 Điều 16 Nghị định 16/2022/NĐ-CP, người vi phạm bắt buộc phải phá dỡ công trình hoặc phần công trình xây dựng vi phạm.

Việc phá dỡ này không chỉ gây thiệt hại về kinh tế do mất chi phí xây dựng mà còn có thể ảnh hưởng đến kết cấu chung của toàn bộ ngôi nhà. Do đó, trước khi tiến hành cơi nới hay xây dựng, chủ nhà cần xác định rõ ranh giới đất đai dựa trên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và bản vẽ xin phép xây dựng đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.

Xử phạt hành vi để vật liệu rơi vãi, không che chắn công trình

Bên cạnh việc lấn chiếm diện tích, hành vi thi công thiếu an toàn, gây ảnh hưởng đến môi trường xung quanh cũng nằm trong tầm ngắm của lực lượng thanh tra xây dựng. Theo khoản 1 Điều 16 Nghị định 16/2022/NĐ-CP, mức phạt được quy định như sau:

• Từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng: Đối với xây dựng nhà ở riêng lẻ hoặc công trình xây dựng khác không che chắn hoặc để rơi vãi vật liệu.
• Từ 15.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng: Đối với các công trình lớn có yêu cầu lập báo cáo nghiên cứu khả thi hoặc báo cáo kinh tế - kỹ thuật.

Ngoài phạt tiền, chủ đầu tư còn bị buộc phải thực hiện các biện pháp che chắn theo đúng quy định và khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường nếu có phát sinh. Đây là lời cảnh báo cho các chủ hộ và nhà thầu thi công cần nâng cao ý thức trách nhiệm, đảm bảo an toàn và vệ sinh chung trong suốt quá trình xây dựng.

Tóm lại, việc nắm vững các quy định tại Nghị định 16/2022/NĐ-CP là vô cùng cần thiết để tránh những rủi ro pháp lý và thiệt hại kinh tế không đáng có. Hãy là một người hàng xóm văn minh và một chủ đầu tư tuân thủ pháp luật.