Trong bối cảnh thị trường thực phẩm ngày càng đa dạng, việc minh bạch thông tin về nguồn gốc, xuất xứ sản phẩm không chỉ là yêu cầu bắt buộc của pháp luật mà còn là yếu tố then chốt để xây dựng niềm tin với người tiêu dùng. Vậy quy trình truy xuất nguồn gốc thực phẩm được thực hiện như thế nào và các doanh nghiệp cần tuân thủ những tiêu chuẩn gì?

1. Hiểu đúng về truy xuất nguồn gốc thực phẩm

Theo quy định tại khoản 28 Điều 3 Luật An toàn thực phẩm 2010, khái niệm này được định nghĩa như sau:

"Truy xuất nguồn gốc thực phẩm là việc truy tìm quá trình hình thành và lưu thông của thực phẩm."

Nói cách khác, đây là khả năng theo dõi mọi biến động của một sản phẩm thực phẩm từ khâu sản xuất nguyên liệu, chế biến, đóng gói cho đến khi tới tay người tiêu dùng cuối cùng.

2. Khi nào việc truy xuất nguồn gốc trở thành bắt buộc?

Không phải mọi trường hợp đều yêu cầu truy xuất ngay lập tức. Dựa trên Điều 54 Luật An toàn thực phẩm 2010, việc truy xuất nguồn gốc được kích hoạt khi thực phẩm không bảo đảm an toàn trong các tình huống:

• Khi có yêu cầu trực tiếp từ cơ quan nhà nước có thẩm quyền để phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra.
• Khi chính tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh tự phát hiện sản phẩm của mình có dấu hiệu mất an toàn, không đạt chuẩn chất lượng.

3. Cẩm nang truy xuất nguồn gốc dành cho người tiêu dùng và doanh nghiệp

Đối với người tiêu dùng: Công nghệ trong tầm tay

Hiện nay, việc kiểm tra nguồn gốc đã trở nên vô cùng đơn giản thông qua các thiết bị thông minh:

• Quét mã QR Code: Đây là phương thức phổ biến nhất. Chỉ cần mở camera điện thoại hoặc các ứng dụng quét mã, toàn bộ thông tin về lô sản xuất, ngày thu hoạch, doanh nghiệp chịu trách nhiệm sẽ hiển thị chi tiết.
• Sử dụng mã vạch: Với các sản phẩm truyền thống, người dùng có thể sử dụng các ứng dụng chuyên dụng để quét mã vạch, giúp đối chiếu thông tin sản phẩm với cơ sở dữ liệu của nhà sản xuất.

Đối với doanh nghiệp: Quy trình xử lý khi có sự cố

Khi phát hiện lô hàng không đảm bảo an toàn, doanh nghiệp cần thực hiện ngay các bước theo khoản 2 Điều 54 Luật An toàn thực phẩm 2010:

1. Xác định chính xác và thông báo rộng rãi về lô sản phẩm không an toàn.
2. Yêu cầu các đại lý, nhà phân phối báo cáo số lượng tồn kho và đang lưu thông.
3. Tổng hợp dữ liệu và báo cáo kế hoạch thu hồi, xử lý lên cơ quan chức năng.

4. Hệ thống tiêu chuẩn theo quy định của các Bộ ngành

Tùy vào lĩnh vực quản lý, các doanh nghiệp cần tuân thủ các hướng dẫn chuyên biệt:

Lĩnh vực Nông nghiệp (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn)

Theo Điều 4 và Điều 5 Thông tư 17/2021/TT-BNNPTNT, hệ thống truy xuất phải tuân thủ nguyên tắc "một bước trước - một bước sau". Điều này đảm bảo tính liên kết chặt chẽ giữa các công đoạn sản xuất và kinh doanh.

Lĩnh vực Y tế (Bộ Y tế)

Đối với các sản phẩm thuộc thẩm quyền quản lý của Bộ Y tế, doanh nghiệp phải thực hiện theo Điều 4 và Điều 5 Thông tư 25/2019/TT-BYT. Các thông tin bắt buộc bao gồm: tên sản phẩm, số lô sản xuất, ngày sản xuất, hạn sử dụng, mã nhận diện và danh sách khách hàng đã nhập hàng.

Việc thiết lập một hệ thống truy xuất nguồn gốc minh bạch không chỉ giúp doanh nghiệp quản lý rủi ro hiệu quả mà còn là lời khẳng định về chất lượng và trách nhiệm đối với cộng đồng.