Sau khi trải qua quá trình tố tụng căng thẳng tại Tòa án, việc cầm trên tay một bản án thắng kiện mới chỉ là bước đầu. Thực tế cho thấy, không ít trường hợp bên thua kiện cố tình trì hoãn, tẩu tán tài sản hoặc không tự nguyện thực hiện nghĩa vụ, đặc biệt là trong các tranh chấp đất đai phức tạp. Lúc này, việc nắm vững quy trình yêu cầu thi hành án dân sự trở thành "chìa khóa" quyết định để biến những phán quyết trên giấy thành hiện thực khách quan.

1. Xác định thời điểm bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật

Trước khi tiến hành yêu cầu thi hành án, bước đầu tiên và quan trọng nhất là xác định xem bản án đó đã có hiệu lực hay chưa. Theo quy định tại Điều 282 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, hiệu lực của bản án được xác định như sau:

• Đối với bản án sơ thẩm: Nếu không bị kháng cáo bởi đương sự hoặc kháng nghị bởi Viện kiểm sát trong thời hạn luật định, bản án sẽ có hiệu lực kể từ ngày hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị.
• Đối với bản án phúc thẩm: Có hiệu lực pháp luật ngay kể từ ngày tuyên án.

Khi bản án đã có hiệu lực, theo quy định tại Điều 4 Luật Thi hành án dân sự 2008, mọi cá nhân, cơ quan, tổ chức liên quan phải nghiêm chỉnh chấp hành. Nếu bên phải thi hành án không tự nguyện (ví dụ như không chịu trả lại sổ đỏ đang thế chấp tại ngân hàng để thực hiện việc tách sổ theo phán quyết), người được thi hành án có quyền yêu cầu cơ quan nhà nước can thiệp.

2. Thời hiệu yêu cầu thi hành án: Đừng để quyền lợi bị "ngủ quên"

Một sai lầm phổ biến của nhiều người là chủ quan chờ đợi bên thua kiện tự nguyện thực hiện nghĩa vụ mà quên mất mốc thời gian quan trọng. Điều 30 Luật Thi hành án dân sự 2008 quy định rõ:

"Trong thời hạn 05 năm, kể từ ngày bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật, người được thi hành án, người phải thi hành án có quyền yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền ra quyết định thi hành án."

Nếu quá thời hạn 05 năm này mà bạn không gửi đơn yêu cầu, quyền yêu cầu thi hành án sẽ bị mất, trừ trường hợp chứng minh được có trở ngại khách quan hoặc sự kiện bất khả kháng khiến bạn không thể thực hiện quyền đúng hạn.

3. Hồ sơ và thủ tục yêu cầu thi hành án chi tiết

Để cơ quan thi hành án thụ lý đơn, người dân cần chuẩn bị một bộ hồ sơ chỉn chu. Trong đơn yêu cầu thi hành án, bắt buộc phải có các nội dung trọng tâm sau:

• Thông tin định danh: Tên, địa chỉ của người yêu cầu, người được thi hành án và người phải thi hành án.
• Nội dung yêu cầu: Ghi rõ yêu cầu thi hành phần nào của bản án (ví dụ: yêu cầu trả lại Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, yêu cầu tháo dỡ công trình lấn chiếm...).
• Thông tin tài sản: Đây là phần cực kỳ quan trọng. Nếu bạn cung cấp được thông tin về tài sản, tài khoản ngân hàng hoặc điều kiện kinh tế của người phải thi hành án, quá trình cưỡng chế sẽ diễn ra nhanh chóng hơn rất nhiều.

Sau khi nhận đơn hợp lệ, cơ quan thi hành án sẽ ra quyết định thi hành án. Theo Điều 45 Luật Thi hành án dân sự 2008, người phải thi hành án có 10 ngày để tự nguyện thi hành. Hết thời hạn này, nếu có điều kiện mà không thực hiện, cơ quan chức năng sẽ tiến hành các biện pháp cưỡng chế.

4. Lời khuyên từ chuyên gia pháp lý

Trong bối cảnh thực tế tại Việt Nam năm 2020, việc thi hành án đôi khi gặp khó khăn do bên phải thi hành án tìm cách lẩn tránh. Do đó, ngay khi bản án có hiệu lực, bạn nên:

1. Chủ động theo dõi và thu thập thông tin về biến động tài sản của đối phương.
2. Nộp đơn yêu cầu thi hành án càng sớm càng tốt để tránh rủi ro tẩu tán tài sản.
3. Phối hợp chặt chẽ với Chấp hành viên để cung cấp các manh mối về điều kiện thi hành án.

Việc kiên trì và quyết liệt trong giai đoạn thi hành án chính là cách duy nhất để đảm bảo công lý được thực thi trọn vẹn, bảo vệ tài sản và quyền lợi chính đáng của bản thân và gia đình.