Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang trên đà phục hồi và phát triển mạnh mẽ vào cuối năm 2020, việc mở rộng quy mô kinh doanh thông qua mô hình công ty mẹ - công ty con trở thành chiến lược trọng yếu của nhiều tập đoàn. Tuy nhiên, để vận hành mô hình này một cách hiệu quả và đúng luật, doanh nghiệp cần nắm vững các quy định mới nhất tại Luật Doanh nghiệp 2020.

Lãnh đạo doanh nghiệp Việt Nam nghiên cứu chiến lược mở rộng quy mô thông qua việc thành lập công ty con (ảnh minh họa)

1. Nhận diện mô hình Công ty mẹ - Công ty con theo quy định mới

Nhiều người thường nhầm lẫn công ty mẹ - công ty con là một loại hình doanh nghiệp riêng biệt. Thực tế, đây chỉ là một hình thức liên kết giữa các pháp nhân độc lập dựa trên sở hữu vốn hoặc quyền quyết định. Theo quy định tại khoản 1 Điều 195 Luật Doanh nghiệp 2020, một doanh nghiệp được xác định là công ty mẹ nếu rơi vào một trong các trường hợp sau:

“a) Sở hữu trên 50% vốn điều lệ hoặc tổng số cổ phần phổ thông của công ty đó;
b) Có quyền trực tiếp hoặc gián tiếp quyết định bổ nhiệm đa số hoặc tất cả thành viên Hội đồng quản trị, Giám đốc hoặc Tổng giám đốc của công ty đó;
c) Có quyền quyết định việc sửa đổi, bổ sung Điều lệ của công ty đó.”

Lưu ý quan trọng về sở hữu chéo: Để đảm bảo tính minh bạch tài chính, pháp luật nghiêm cấm công ty con đầu tư ngược lại vào công ty mẹ. Đồng thời, các công ty con trong cùng một hệ thống tập đoàn không được phép cùng góp vốn, mua cổ phần để sở hữu chéo lẫn nhau.

2. Quyền và trách nhiệm pháp lý của Công ty mẹ

Dù có quyền chi phối, nhưng công ty mẹ và công ty con vẫn là hai thực thể pháp lý độc lập. Mọi giao dịch giữa hai bên phải được thiết lập dựa trên nguyên tắc bình đẳng và độc lập. Điều 196 Luật Doanh nghiệp 2020 nhấn mạnh trách nhiệm bồi thường của công ty mẹ nếu can thiệp quá sâu vào hoạt động của công ty con gây thiệt hại.

• Công ty mẹ phải chịu trách nhiệm liên đới nếu buộc công ty con thực hiện các hoạt động kinh doanh không sinh lợi mà không có đền bù hợp lý.
• Cổ đông hoặc thành viên sở hữu ít nhất 1% vốn điều lệ của công ty con có quyền yêu cầu công ty mẹ bồi thường thiệt hại trong trường hợp này.

3. Chi tiết hồ sơ thành lập công ty con năm 2020

Việc chuẩn bị hồ sơ là bước then chốt. Tùy thuộc vào loại hình doanh nghiệp mà công ty mẹ muốn thành lập (Công ty TNHH hay Công ty Cổ phần), thành phần hồ sơ sẽ có sự khác biệt nhất định. Tuy nhiên, điểm chung là phải tuân thủ Nghị định 122/2020/NĐ-CP về liên thông thủ tục.

Hoàn thiện hồ sơ pháp lý là bước quan trọng để công ty con đi vào hoạt động chính thức (ảnh minh họa)

Hồ sơ cơ bản bao gồm:

1. Giấy đề nghị đăng ký doanh nghiệp (theo mẫu chuẩn).
2. Điều lệ công ty con (phải được công ty mẹ thông qua).
3. Danh sách thành viên (đối với công ty TNHH 2 thành viên trở lên) hoặc danh sách cổ đông sáng lập (đối với công ty cổ phần).
4. Bản sao hợp lệ Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp của công ty mẹ.
5. Văn bản cử người đại diện theo ủy quyền quản lý phần vốn góp tại công ty con.
6. Bản sao giấy tờ pháp lý cá nhân (CMND/CCCD/Hộ chiếu) của người đại diện theo ủy quyền.

4. Trình tự thực hiện thủ tục theo cơ chế liên thông

Theo Quyết định 1523/QĐ-BKHĐT, quy trình được tối giản hóa qua 3 bước:

Bước 1: Nộp hồ sơ trực tuyến
Doanh nghiệp nên ưu tiên nộp qua Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp. Tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, đây là yêu cầu bắt buộc để giảm thiểu thời gian và chi phí đi lại.

Bước 2: Xử lý hồ sơ
Phòng Đăng ký kinh doanh sẽ kiểm tra tính hợp lệ của hồ sơ trong vòng 03 ngày làm việc. Nếu hồ sơ chưa chuẩn, doanh nghiệp sẽ nhận được thông báo sửa đổi, bổ sung qua email.

Bước 3: Nhận kết quả
Sau khi có thông báo hồ sơ hợp lệ, doanh nghiệp đến nhận Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp trực tiếp hoặc đăng ký nhận qua đường bưu điện.

5. Lời khuyên từ chuyên gia pháp lý

Thành lập công ty con không chỉ là thủ tục hành chính mà còn là bài toán về quản trị rủi ro. Doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý đến việc soạn thảo Điều lệ công ty con sao cho vừa đảm bảo quyền kiểm soát của công ty mẹ, vừa tạo không gian linh hoạt cho công ty con hoạt động. Ngoài ra, việc tận dụng cơ chế liên thông thủ tục theo Nghị định 122/2020/NĐ-CP sẽ giúp doanh nghiệp hoàn tất cùng lúc các thủ tục về thuế, lao động và bảo hiểm xã hội, giúp bộ máy mới đi vào vận hành nhanh chóng nhất.