Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường phát triển mạnh mẽ, việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động trở thành ưu tiên hàng đầu của các doanh nghiệp bền vững. Một trong những thiết chế quan trọng nhất để thực hiện nhiệm vụ này chính là tổ chức Công đoàn. Vậy đối với mô hình Công ty cổ phần, việc thành lập Công đoàn được quy định như thế nào? Trình tự thực hiện ra sao để đảm bảo đúng quy định pháp luật hiện hành?

1. Công đoàn là gì và vai trò đối với người lao động?

Theo quy định tại Điều 1 Luật Công đoàn 2012, Công đoàn được định nghĩa là tổ chức chính trị - xã hội rộng lớn của giai cấp công nhân và của người lao động. Tổ chức này được thành lập trên cơ sở tự nguyện, đại diện cho cán bộ, công chức, viên chức, công nhân và những người lao động khác.

Điều 1. Công đoàn
Công đoàn là tổ chức chính trị - xã hội rộng lớn của giai cấp công nhân và của người lao động được thành lập trên cơ sở tự nguyện, đại diện cho cán bộ, công chức, viên chức, công nhân và những người lao động khác (sau đây gọi chung là người lao động), cùng với cơ quan nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội chăm lo và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động...

Vai trò của Công đoàn không chỉ dừng lại ở việc bảo vệ quyền lợi mà còn là cầu nối quan trọng trong việc thương lượng tập thể, ký kết thỏa ước lao động và giám sát việc thực hiện các chế độ chính sách như tiền lương, bảo hiểm, an toàn vệ sinh lao động.

2. Công ty cổ phần có bắt buộc phải thành lập Công đoàn không?

Đây là thắc mắc chung của rất nhiều chủ doanh nghiệp. Căn cứ vào Điều 5 và Điều 6 Luật Công đoàn 2012, việc thành lập Công đoàn dựa trên nguyên tắc tự nguyện của người lao động.

Điều này có nghĩa là pháp luật không cưỡng ép mọi doanh nghiệp phải có Công đoàn. Tuy nhiên, nếu người lao động có nguyện vọng thành lập và gia nhập Công đoàn, doanh nghiệp có trách nhiệm tạo điều kiện thuận lợi và không được phép cản trở. Nếu doanh nghiệp đã đi vào hoạt động sau 06 tháng mà chưa thành lập được Công đoàn cơ sở, Công đoàn cấp trên có quyền chỉ định Ban Chấp hành lâm thời để bảo vệ quyền lợi cho tập thể người lao động tại đó.

3. Điều kiện và thời hạn để ra đời một tổ chức Công đoàn cơ sở

Để một tổ chức Công đoàn cơ sở trong Công ty cổ phần được công nhận hợp pháp, cần đáp ứng các điều kiện cơ bản sau:

• Về nhân sự: Phải có ít nhất 05 đoàn viên hoặc người lao động tự nguyện viết đơn gia nhập Công đoàn Việt Nam.
• Về pháp lý: Doanh nghiệp (đơn vị sử dụng lao động) phải được thành lập và hoạt động hợp pháp theo quy định của pháp luật.

4. Quy trình 5 bước thành lập Công đoàn trong Công ty cổ phần

Thủ tục thành lập được thực hiện theo các bước chặt chẽ nhằm đảm bảo tính dân chủ và khách quan:

Bước 1: Thành lập Ban vận động

Những người lao động tâm huyết sẽ đứng ra thành lập Ban vận động. Nhiệm vụ chính là tuyên truyền về mục đích, ý nghĩa của Công đoàn và thu thập đơn xin gia nhập của các đồng nghiệp trong công ty.

Bước 2: Tổ chức Đại hội thành lập

Khi đã đủ số lượng thành viên theo quy định, Ban vận động tiến hành tổ chức Đại hội. Tại đây, các thành viên sẽ thảo luận về phương hướng hoạt động và tiến hành bầu Ban Chấp hành Công đoàn cơ sở thông qua hình thức bỏ phiếu kín.

Bước 3: Hoàn thiện hồ sơ đề nghị công nhận

Trong thời hạn 15 ngày làm việc kể từ khi kết thúc Đại hội, Ban Chấp hành mới bầu phải gửi hồ sơ lên Công đoàn cấp trên trực tiếp để đề nghị công nhận đoàn viên và tổ chức Công đoàn cơ sở.

Bước 4: Thẩm định và ra quyết định công nhận

Công đoàn cấp trên có trách nhiệm thẩm định hồ sơ trong vòng 15 ngày làm việc. Nếu quy trình thành lập đúng quy định, họ sẽ ban hành quyết định công nhận chính thức.

Bước 5: Đi vào hoạt động chính thức

Sau khi có quyết định công nhận, Công đoàn cơ sở tiến hành khắc dấu và bắt đầu triển khai các hoạt động theo điều lệ và quy định của pháp luật.

5. Hồ sơ cần chuẩn bị để được công nhận thành lập

Một bộ hồ sơ đầy đủ gửi lên Công đoàn cấp trên thường bao gồm:

• Văn bản đề nghị công nhận đoàn viên và Công đoàn cơ sở.
• Danh sách người lao động tự nguyện gia nhập kèm theo đơn xin gia nhập Công đoàn.
• Biên bản hội nghị thành lập Công đoàn cơ sở.
• Danh sách trích ngang lý lịch của các thành viên trong Ban Chấp hành.

6. Mức xử phạt khi doanh nghiệp cản trở thành lập Công đoàn

Pháp luật nghiêm cấm các hành vi cản trở người lao động thực hiện quyền thành lập Công đoàn. Theo quy định tại Khoản 1 Điều 35 Nghị định 12/2022/NĐ-CP, doanh nghiệp có thể bị phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với các hành vi:

• Cản trở, gây khó khăn cho người lao động trong việc thành lập, gia nhập và hoạt động Công đoàn.
• Không tạo điều kiện hoặc không cho cán bộ Công đoàn cấp trên vào doanh nghiệp để vận động thành lập Công đoàn.

Đặc biệt, nếu doanh nghiệp có hành vi lợi dụng việc thành lập Công đoàn để vi phạm pháp luật hoặc xâm phạm lợi ích Nhà nước, mức phạt có thể lên đến 40.000.000 đồng.

Việc hiểu rõ quy trình và quy định pháp luật về thành lập Công đoàn trong Công ty cổ phần không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi người lao động mà còn giúp doanh nghiệp xây dựng môi trường làm việc chuyên nghiệp, tuân thủ pháp luật và phát triển bền vững.