Trong một xã hội thượng tôn pháp luật, thông tin pháp lý không chỉ là những dòng chữ khô khan trên văn bản mà chính là công cụ quyền lực nhất để mỗi công dân bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Việc hiểu rõ quyền tiếp cận thông tin và trách nhiệm của các cơ quan Nhà nước trong việc phổ biến pháp luật là bước đầu tiên để mỗi người dân thực hiện quyền làm chủ của mình.

Người dân tiếp cận thông tin pháp luật qua các nền tảng số hiện đại (ảnh minh họa)

Nguyên tắc bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân

Theo quy định tại Điều 3 Luật Tiếp cận thông tin 2016, việc bảo đảm quyền tiếp cận thông tin dựa trên các nguyên tắc cốt lõi:

• Bình đẳng và không phân biệt đối xử: Mọi công dân đều có quyền ngang nhau trong việc tìm hiểu và yêu cầu cung cấp thông tin.
• Chính xác và đầy đủ: Thông tin do cơ quan Nhà nước cung cấp phải đảm bảo tính trung thực, không được sai lệch.
• Kịp thời và minh bạch: Việc cung cấp thông tin phải được thực hiện nhanh chóng, thuận lợi và đúng trình tự pháp luật.

Đặc biệt, Nhà nước luôn ưu tiên tạo điều kiện cho người khuyết tật, người dân ở vùng sâu vùng xa, hải đảo thực hiện quyền này một cách dễ dàng nhất.

Cách thức tiếp cận thông tin pháp luật hiệu quả năm 2026

Công dân không cần phải chờ đợi thụ động mà có thể chủ động tiếp cận thông tin qua hai hình thức chính được quy định tại Điều 10 Luật Tiếp cận thông tin 2016:

1. Tự do tiếp cận thông tin công khai: Thông qua cổng thông tin điện tử của các Bộ, ngành, địa phương; qua các phương tiện thông tin đại chúng hoặc niêm yết tại trụ sở cơ quan.
2. Yêu cầu cung cấp thông tin: Đối với những thông tin chưa được công khai rộng rãi, công dân có quyền gửi phiếu yêu cầu cung cấp thông tin trực tiếp hoặc qua mạng đến cơ quan Nhà nước có thẩm quyền.

Chủ động tra cứu văn bản luật giúp công dân tự tin hơn trong các giao dịch dân sự và hành chính (ảnh minh họa)

Trách nhiệm phổ biến giáo dục pháp luật của Nhà nước

Bên cạnh quyền của công dân, pháp luật cũng quy định rõ trách nhiệm của các cơ quan chức năng. Điều 2 Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật 2012 khẳng định công dân có quyền được thông tin về pháp luật và Nhà nước có trách nhiệm bảo đảm điều kiện thực hiện quyền này.

Các nguyên tắc phổ biến pháp luật tại Điều 5 Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật 2012 nhấn mạnh tính:

Chính xác, đầy đủ, rõ ràng, dễ hiểu, thiết thực; kịp thời, thường xuyên và có trọng tâm, trọng điểm.

Điều này giải thích vì sao ngày càng có nhiều hình thức truyền thông pháp luật sinh động như video, infographic hay các ứng dụng di động ra đời nhằm giúp người dân dễ dàng tiếp thu các quy định vốn được coi là phức tạp.

Những loại thông tin được tiếp cận có điều kiện

Cần lưu ý rằng không phải mọi thông tin đều được cung cấp tự do. Theo Điều 7 Luật Tiếp cận thông tin 2016, một số loại thông tin chỉ được tiếp cận khi có điều kiện:

• Bí mật kinh doanh: Phải được sự đồng ý của chủ sở hữu.
• Bí mật đời sống riêng tư, cá nhân: Phải được sự đồng ý của người đó hoặc thành viên gia đình.

Tuy nhiên, trong trường hợp cần thiết vì lợi ích công cộng hoặc sức khỏe cộng đồng, người đứng đầu cơ quan Nhà nước vẫn có thể quyết định cung cấp các thông tin này theo quy định của luật.

Lời khuyên cho công dân

Để bảo vệ lợi ích của mình, mỗi công dân nên:

• Thường xuyên theo dõi các văn bản mới trên hệ thống Luật Tiếp cận thông tin 2016 và Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật 2012.
• Mạnh dạn thực hiện quyền yêu cầu cung cấp thông tin khi cần giải quyết các thủ tục hành chính hoặc tranh chấp dân sự.
• Sử dụng các công cụ hỗ trợ tra cứu thông minh để tiết kiệm thời gian và đảm bảo tính chính xác.

Việc nắm vững pháp luật không chỉ giúp bạn tránh được các rủi ro pháp lý mà còn góp phần xây dựng một xã hội minh bạch, công bằng và văn minh hơn.