Trong hệ thống giáo dục quốc dân Việt Nam, việc sử dụng thuật ngữ "Đại học" và "Trường đại học" thường gây nhầm lẫn cho không ít người. Tuy nhiên, dưới góc độ pháp lý, đây là hai loại hình cơ sở giáo dục có sự khác biệt rõ rệt về quy mô, cơ cấu tổ chức và sứ mệnh đào tạo. Đặc biệt, sự kiện Trường Đại học Bách khoa Hà Nội chính thức chuyển đổi mô hình vào đầu tháng 12/2022 đã đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong tiến trình tự chủ và hiện đại hóa giáo dục đại học tại nước ta.

1. Đại học và Trường đại học khác nhau như thế nào theo quy định pháp luật?

Căn cứ vào quy định tại Điều 4 Luật Giáo dục đại học 2012 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật Giáo dục đại học sửa đổi 2018), sự khác biệt được định nghĩa cụ thể như sau:

"2. Trường đại học, học viện (sau đây gọi chung là trường đại học) là cơ sở giáo dục đại học đào tạo, nghiên cứu nhiều ngành, được cơ cấu tổ chức theo quy định của Luật này.

3. Đại học là cơ sở giáo dục đại học đào tạo, nghiên cứu nhiều lĩnh vực, được cơ cấu tổ chức theo quy định của Luật này; các đơn vị cấu thành đại học cùng thống nhất thực hiện mục tiêu, sứ mạng, nhiệm vụ chung."

Như vậy, điểm khác biệt cốt lõi nằm ở phạm vi đào tạo và cấu trúc tổ chức:

• Về quy mô đào tạo: Trường đại học tập trung đào tạo nhiều ngành trong một hoặc một vài lĩnh vực hẹp. Trong khi đó, Đại học là cơ sở đào tạo đa lĩnh vực (mỗi lĩnh vực lại bao hàm nhiều ngành khác nhau).
• Về cấu trúc: Đại học là một tổ chức giáo dục lớn, thường bao gồm các trường đại học thành viên, viện nghiên cứu và các đơn vị trực thuộc khác. Trường đại học có thể tồn tại độc lập hoặc là một thành viên nằm trong cấu trúc của một Đại học.
• Về vị thế: Có thể hiểu đơn giản, "Đại học" là cấp cao hơn, mang tính bao quát và tổng thể hơn so với "Trường đại học".

Tính đến thời điểm tháng 12/2022, Việt Nam có các mô hình Đại học tiêu biểu bao gồm: 02 Đại học Quốc gia (Hà Nội và TP.HCM), 03 Đại học vùng (Thái Nguyên, Huế, Đà Nẵng) và mới nhất là Đại học Bách khoa Hà Nội.

2. Bước ngoặt của Đại học Bách khoa Hà Nội: Mô hình "Một Bách khoa" duy nhất

Ngày 02/12/2022, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định 1512/QĐ-TTg về việc chuyển Trường Đại học Bách khoa Hà Nội thành Đại học Bách khoa Hà Nội. Đây là một sự kiện lịch sử đối với ngôi trường có bề dày truyền thống này.

Điểm đặc biệt trong mô hình của Đại học Bách khoa Hà Nội là không thành lập các trường đại học thành viên có tư cách pháp nhân độc lập. Thay vào đó, nhà trường tổ chức thành các trường trực thuộc (ví dụ: Trường Công nghệ Thông tin và Truyền thông, Trường Cơ khí, Trường Điện - Điện tử...) nhằm tinh gọn bộ máy nhưng vẫn đảm bảo tính thống nhất cao nhất theo quan điểm "Một Bách khoa Hà Nội".

Mô hình này giúp tăng cường khả năng tự chủ, sáng tạo của các đơn vị bên trong nhưng vẫn duy trì được giá trị cốt lõi và thương hiệu chung. Người học sau khi tốt nghiệp vẫn nhận văn bằng do Đại học Bách khoa Hà Nội cấp, đảm bảo sự gắn kết chặt chẽ giữa sinh viên và vị thế của nhà trường trên bản đồ giáo dục quốc tế.

3. Hệ thống các trường thành viên thuộc các Đại học lớn tại Việt Nam

Để bạn đọc có cái nhìn rõ hơn về cấu trúc "Đại học bao hàm các Trường đại học", dưới đây là danh sách các đơn vị thành viên của các đại học lớn tính đến cuối năm 2022:

3.1. Đại học Quốc gia Hà Nội (VNU)

Đây là trung tâm đào tạo và nghiên cứu khoa học hàng đầu, bao gồm các trường thành viên tiêu biểu:

• Trường Đại học Công nghệ;
• Trường Đại học Khoa học Tự nhiên;
• Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn;
• Trường Đại học Ngoại ngữ;
• Trường Đại học Kinh tế;
• Trường Đại học Giáo dục;
• Cùng các khoa trực thuộc như Khoa Y Dược, Khoa Quốc tế...

3.2. Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh (VNU-HCM)

Hệ thống này bao gồm 07 trường đại học thành viên và các viện nghiên cứu:

• Trường Đại học Bách khoa;
• Trường Đại học Khoa học Tự nhiên;
• Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn;
• Trường Đại học Quốc tế;
• Trường Đại học Công nghệ Thông tin;
• Trường Đại học Kinh tế - Luật;
• Trường Đại học An Giang.

3.3. Các Đại học vùng (Huế, Đà Nẵng, Thái Nguyên)

Các đại học vùng đóng vai trò nòng cốt trong việc đào tạo nguồn nhân lực cho các khu vực trọng điểm:

• Đại học Huế: Gồm các trường Đại học Sư phạm, Y Dược, Nông Lâm, Nghệ thuật, Kinh tế, Ngoại ngữ, Luật, Khoa học.
• Đại học Đà Nẵng: Gồm các trường Đại học Bách khoa, Kinh tế, Sư phạm, Ngoại ngữ, Sư phạm Kỹ thuật, Công nghệ thông tin và Truyền thông Việt - Hàn.
• Đại học Thái Nguyên: Gồm các trường Đại học Sư phạm, Nông Lâm, Kỹ thuật Công nghiệp, Y - Dược, Kinh tế và Quản trị Kinh doanh, Khoa học, Công nghệ Thông tin và Truyền thông, Ngoại ngữ.

Việc hiểu rõ sự khác biệt giữa đại học và trường đại học không chỉ giúp thí sinh và phụ huynh có định hướng đúng đắn trong việc chọn trường mà còn giúp xã hội hiểu đúng về quy mô và tầm vóc của các cơ sở giáo dục trong tiến trình hội nhập quốc tế.

Hy vọng bài viết đã cung cấp những thông tin hữu ích và chuyên sâu về hệ thống giáo dục đại học Việt Nam. Nếu quý bạn đọc có bất kỳ thắc mắc nào liên quan đến quy định pháp luật giáo dục, vui lòng liên hệ tổng đài 1900.6192 để được các chuyên gia tư vấn kịp thời.