Từ ngày 05/5/2023, Thông tư 18/2023/TT-BTC của Bộ Tài chính chính thức có hiệu lực, thay thế cho các quy định cũ tại Thông tư 153/2013/TT-BTC. Đây là văn bản pháp lý quan trọng, trực tiếp điều chỉnh quy trình thu, nộp tiền phạt vi phạm hành chính, đặc biệt là trong lĩnh vực giao thông đường bộ. Những điểm mới này không chỉ giúp minh bạch hóa quy trình mà còn bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân trong các giao dịch với cơ quan nhà nước.

1. Cách xác định thời điểm hoàn thành nghĩa vụ nộp phạt: Ưu tiên giao dịch điện tử

Một trong những vướng mắc lớn nhất của người dân trước đây là việc xác định chính xác thời điểm nào được coi là đã nộp phạt xong, đặc biệt khi thực hiện qua các kênh trực tuyến. Theo quy định tại Điều 3 Thông tư 18/2023/TT-BTC, thời điểm này được phân định rõ ràng theo hai hình thức:

• Đối với nộp tiền mặt trực tiếp: Ngày xác định đã nộp phạt là ngày Kho bạc Nhà nước, ngân hàng thương mại hoặc tổ chức bưu chính xác nhận trên chứng từ thu tiền.
• Đối với hình thức chuyển khoản: Đây là điểm mới đáng chú ý. Ngày xác định hoàn thành nghĩa vụ là ngày người nộp nhận được thông báo giao dịch tiếp nhận khoản tiền thành công từ ngân hàng hoặc tổ chức trung gian thanh toán.

Sự thay đổi này giúp người dân chủ động hơn, tránh được các tranh cãi về việc tiền đã đi khỏi tài khoản nhưng cơ quan chức năng chưa nhận được, từ đó hạn chế rủi ro bị tính tiền chậm nộp oan uổng.

"2. Trường hợp nộp tiền phạt bằng hình thức chuyển khoản, ngày xác định người nộp tiền phạt đã thực hiện nghĩa vụ nộp tiền phạt là ngày người nộp tiền phạt nhận được thông báo giao dịch tiếp nhận khoản tiền nộp phạt thành công từ ngân hàng thương mại, tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán, tổ chức cung ứng dịch vụ bưu chính công ích để nộp vào ngân sách nhà nước." (Trích khoản 2 Điều 3 Thông tư 18/2023/TT-BTC)

2. Mở rộng đối tượng và trường hợp không bị tính tiền chậm nộp

Theo quy định chung tại Điều 78 Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012 (sửa đổi 2020), nếu quá thời hạn 10 ngày mà không nộp phạt, người vi phạm sẽ phải nộp thêm 0,05% mỗi ngày trên tổng số tiền phạt chưa nộp. Tuy nhiên, Thông tư 18/2023/TT-BTC đã bổ sung các trường hợp nhân văn hơn:

Thứ nhất, không tính tiền chậm nộp trong thời hạn được hoãn thi hành quyết định xử phạt. Điểm mới là quy định này nay áp dụng cho cả tổ chức, thay vì chỉ cá nhân như trước đây. Thứ hai, bổ sung trường hợp không tính tiền chậm nộp trong thời gian cơ quan có thẩm quyền đang xem xét, quyết định giảm, miễn phần còn lại hoặc cho phép nộp tiền phạt nhiều lần.

3. Quy trình hoàn trả tiền phạt khi bị xử phạt sai: Rõ ràng và nhanh chóng

Một điểm cực kỳ quan trọng bảo vệ quyền lợi người dân là quy định về hoàn trả tiền phạt. Nếu sau khi nộp phạt, cá nhân hoặc tổ chức khiếu nại thành công hoặc có bản án của Tòa án xác định việc xử phạt là sai, cơ quan chức năng phải có trách nhiệm hoàn trả lại số tiền đã thu.

Dựa trên Điều 7 Thông tư 18/2023/TT-BTC, thời hạn hoàn trả là 15 ngày kể từ ngày có quyết định giải quyết khiếu nại hoặc bản án có hiệu lực. Thủ tục hoàn trả cũng được đơn giản hóa theo Điều 5 Nghị định 11/2020/NĐ-CP. Người dân có thể nhận lại tiền mặt tại Kho bạc hoặc nhận chuyển khoản trực tiếp vào tài khoản ngân hàng mà không cần đến tận nơi làm thủ tục nếu đã cung cấp thông tin tài khoản trước đó.

Việc nắm vững các quy định mới này không chỉ giúp người dân thực hiện đúng nghĩa vụ pháp lý mà còn là công cụ tự bảo vệ mình trước những sai sót có thể xảy ra trong quá trình thực thi pháp luật của cơ quan chức năng.