Chế độ thai sản là một trong những chính sách an sinh xã hội quan trọng nhất dành cho người lao động. Tuy nhiên, nhiều chị em phụ nữ sau khi nghỉ việc trước thời điểm sinh con thường lo lắng về việc liệu mình có còn được hưởng quyền lợi này hay không và thủ tục thực hiện như thế nào. Với sự ra đời của Luật Bảo hiểm xã hội 2024 và quy trình mới tại Quyết định 2222/QĐ-BHXH năm 2025, việc tự làm thủ tục đã trở nên minh bạch và thuận tiện hơn rất nhiều.

Điều kiện để người lao động đã nghỉ việc được hưởng chế độ thai sản

Không phải cứ đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) là sẽ được hưởng thai sản sau khi nghỉ việc. Theo quy định tại Điều 50 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, người lao động sinh con phải đáp ứng các mốc thời gian đóng phí cụ thể:

"2. Đối tượng quy định tại các điểm b, c, d và đ khoản 1 Điều này phải đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc từ đủ 06 tháng trở lên trong thời gian 12 tháng liền kề trước khi sinh con hoặc nhận con khi nhờ mang thai hộ hoặc nhận nuôi con nuôi dưới 06 tháng tuổi."

Đặc biệt, đối với những trường hợp mang thai khó khăn, pháp luật cũng có những quy định nới lỏng hơn tại khoản 3 Điều 50. Cụ thể, nếu người lao động đã đóng BHXH từ đủ 12 tháng trở lên mà khi mang thai phải nghỉ việc để dưỡng thai theo chỉ định của bác sĩ, thì chỉ cần đóng BHXH từ đủ 03 tháng trở lên trong vòng 12 tháng trước khi sinh là đã đủ điều kiện hưởng chế độ.

Quan trọng nhất, khoản 4 Điều 50 khẳng định rõ ràng rằng những người đủ điều kiện nêu trên mà chấm dứt hợp đồng lao động hoặc thôi việc trước thời điểm sinh con thì vẫn được hưởng chế độ thai sản theo quy định.

Danh mục hồ sơ cần chuẩn bị khi tự đi làm thủ tục

Khi không còn làm việc tại công ty, người lao động sẽ trực tiếp nộp hồ sơ cho cơ quan BHXH nơi cư trú (thường trú hoặc tạm trú). Căn cứ vào Điều 61 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, bộ hồ sơ cơ bản bao gồm:

• Giấy tờ của con: Bản sao giấy khai sinh, trích lục khai sinh hoặc bản sao giấy chứng sinh.
• Trường hợp con chết sau khi sinh: Cần thêm bản sao giấy chứng tử hoặc trích lục khai tử. Nếu chưa được cấp giấy chứng sinh thì dùng tóm tắt hồ sơ bệnh án hoặc giấy ra viện của mẹ thể hiện thông tin con chết.
• Trường hợp mẹ phải nghỉ dưỡng thai: Theo điểm d khoản 1 Điều 61, phải có giấy xác nhận của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh về việc phải nghỉ việc để dưỡng thai.
• Trường hợp mẹ chết sau khi sinh: Bản sao giấy chứng tử hoặc trích lục khai tử của người mẹ.

Ngoài ra, người lao động cần mang theo Sổ bảo hiểm xã hội đã được công ty cũ chốt thời gian đóng và các giấy tờ tùy thân (CCCD) để đối chiếu thông tin trên hệ thống dữ liệu dân cư.

Quy trình và thời hạn giải quyết hồ sơ tại cơ quan BHXH

Theo quy trình mới nhất tại Quyết định 2222/QĐ-BHXH năm 2025, người lao động có thể lựa chọn nộp hồ sơ trực tiếp tại bộ phận Một cửa của cơ quan BHXH quận/huyện hoặc nộp trực tuyến qua Cổng dịch vụ công quốc gia/ứng dụng VNeID.

Về thời hạn giải quyết, khoản 3 Điều 62 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 quy định rất cụ thể:

"3. Cơ quan bảo hiểm xã hội có trách nhiệm giải quyết trong thời hạn ... 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ từ người lao động; trường hợp không giải quyết thì phải trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do."

Như vậy, chỉ trong vòng 05 ngày làm việc kể từ khi bạn nộp đủ hồ sơ hợp lệ, cơ quan BHXH sẽ phải ra quyết định hưởng và thực hiện chi trả tiền thai sản. Tiền sẽ được chuyển trực tiếp vào tài khoản ngân hàng cá nhân mà bạn đã đăng ký trong hồ sơ.

Những lưu ý quan trọng để hồ sơ được duyệt nhanh chóng

Để tránh việc phải đi lại nhiều lần hoặc bị từ chối hồ sơ, người lao động cần lưu ý một số điểm sau:

1. Kiểm tra kỹ sổ BHXH: Đảm bảo công ty cũ đã chốt sổ và thông tin về thời gian đóng BHXH là chính xác, khớp với dữ liệu trên ứng dụng VssID.
2. Thời hạn nộp hồ sơ: Mặc dù luật cho phép nộp hồ sơ trong vòng 45 ngày kể từ ngày hết thời gian nghỉ thai sản, nhưng bạn nên nộp càng sớm càng tốt sau khi có đủ giấy tờ của con để nhận tiền sớm.
3. Sử dụng dịch vụ công trực tuyến: Việc nộp hồ sơ qua mạng giúp bạn tiết kiệm thời gian và dễ dàng theo dõi tiến độ xử lý hồ sơ của mình.

Việc tự làm thủ tục hưởng chế độ thai sản năm 2025 không hề phức tạp nếu bạn nắm vững các quy định pháp luật. Hy vọng những hướng dẫn trên sẽ giúp các bà mẹ bỉm sữa tự tin hơn trong việc bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình.