Cơ sở pháp lý mới trong việc thực hiện quyền tiếp cận thông tin của công dân

Quyền tiếp cận thông tin là một trong những quyền cơ bản của con người, được ghi nhận tại Hiến pháp 2013. Để triển khai đồng bộ và có hiệu quả thi hành Luật Tiếp cận thông tin 2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định 337/2026/NĐ-CP nhằm quy định chi tiết một số điều và các biện pháp thi hành luật trong thực tiễn công vụ.

Sự ra đời của Nghị định 337/2026/NĐ-CP đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong tiến trình xây dựng một nền hành chính công khai, minh bạch, lấy người dân làm trung tâm phục vụ, đồng thời tháo gỡ những vướng mắc phát sinh trong quá trình cung cấp thông tin theo yêu cầu của cá nhân, tổ chức.

Những điểm cốt lõi được quy định chi tiết tại Nghị định 337/2026/NĐ-CP

Theo quy định tại khoản 1 Điều 1 Nghị định 337/2026/NĐ-CP, nội dung văn bản tập trung giải quyết và hướng dẫn chi tiết các vấn đề then chốt sau đây:

• Tạo điều kiện thuận lợi cho các nhóm đối tượng đặc thù: Nghị định quy định rõ các biện pháp hỗ trợ tích cực nhằm bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của người khuyết tật, người dân tộc thiểu số, người sinh sống tại vùng biên giới, hải đảo, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn. Cụ thể, các cơ quan nhà nước có trách nhiệm bố trí phương tiện, thiết bị, cung cấp bản in chữ nổi, hỗ trợ dịch thuật hoặc giải thích thông tin phù hợp với từng đối tượng.
• Rà soát, phân loại và bảo đảm tính bí mật của thông tin: Thực hiện theo hướng dẫn tại khoản 4 Điều 11, trước khi công khai hoặc cung cấp thông tin theo yêu cầu, cơ quan cung cấp phải tiến hành kiểm tra, loại bỏ các thông tin thuộc danh mục bí mật nhà nước, bí mật kinh doanh hoặc bí mật đời sống riêng tư của cá nhân nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan.
• Trình tự, thủ tục cung cấp thông tin chuẩn hóa: Cụ thể hóa khoản 4 Điều 26, Nghị định ban hành hệ thống biểu mẫu thống nhất trên toàn quốc, giúp công dân dễ dàng đăng ký, tra cứu và nhận kết quả trả lời đúng thời hạn pháp luật quy định.
• Cung cấp thông tin qua các tổ chức, đoàn thể: Hướng dẫn chi tiết khoản 2 Điều 29 về cơ chế công dân có thể yêu cầu cung cấp thông tin thông qua các đoàn thể xã hội, doanh nghiệp nơi mình công tác hoặc cư trú, góp phần mở rộng kênh tiếp cận đa dạng và tiện lợi.

Trách nhiệm của các cơ quan nhà nước và đơn vị sự nghiệp công lập

Không chỉ dừng lại ở việc bảo đảm quyền của công dân, Nghị định 337/2026/NĐ-CP còn xác định rõ trách nhiệm trực tiếp của các cơ quan nhà nước và đơn vị sự nghiệp công lập cung ứng dịch vụ công thiết yếu. Các cơ quan phải chủ động rà soát, lập danh mục thông tin phải công khai rộng rãi trên Cổng/Trang thông tin điện tử và thông báo tại trụ sở làm việc.

Chuẩn hóa hệ thống biểu mẫu và lộ trình triển khai thực hiện

Một trong những điểm quan trọng của Nghị định 337/2026/NĐ-CP là quy định chi tiết các mẫu văn bản sử dụng trong quy trình tiếp nhận và xử lý yêu cầu cung cấp thông tin (được ban hành chi tiết tại Phụ lục đính kèm Nghị định). Việc ban hành mẫu biểu thống nhất giúp loại bỏ sự tùy tiện, nhũng nhiễu trong việc tiếp nhận thủ tục hành chính tại các địa phương.

Về lộ trình thực hiện, Chính phủ chỉ đạo rõ: chậm nhất sau 06 tháng kể từ ngày 01/9/2026, tất cả các cơ quan, đơn vị có liên quan phải hoàn thành việc ban hành Quy chế nội bộ về cung cấp thông tin; đồng thời xây dựng Chuyên mục riêng về tiếp cận thông tin trên Cổng thông tin điện tử của cơ quan mình. Việc triển khai đồng bộ này là cam kết mạnh mẽ của Chính phủ trong nỗ lực nâng cao chỉ số công khai, minh bạch của bộ máy công quyền.