Trong quá trình đàm phán hợp đồng lao động, câu hỏi "Em muốn nhận lương Gross hay lương Net?" luôn là bài toán khiến nhiều ứng viên đau đầu. Dù kết quả cuối cùng số tiền cầm về tay có thể giống nhau, nhưng bản chất pháp lý và quyền lợi an sinh xã hội đằng sau hai khái niệm này lại có sự khác biệt rất lớn, đặc biệt là trong bối cảnh các quy định về bảo hiểm và thuế có nhiều thay đổi vào đầu năm 2023.

1. Giải mã khái niệm Lương Gross và Lương Net dưới góc độ pháp lý

Mặc dù Bộ luật Lao động 2019 không định nghĩa trực tiếp các thuật ngữ này, nhưng thực tiễn nhân sự và kế toán tại Việt Nam quy ước như sau:

• Lương Gross (Lương tổng): Là tổng mức thu nhập mà doanh nghiệp chi trả cho người lao động, bao gồm lương cơ bản, các khoản phụ cấp, trợ cấp và hoa hồng. Tuy nhiên, đây chưa phải là số tiền thực tế bạn nhận được vì bạn phải trích một phần để đóng Bảo hiểm xã hội (BHXH), Bảo hiểm y tế (BHYT), Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) và Thuế thu nhập cá nhân (TNCN).
• Lương Net (Lương thực nhận): Là số tiền cuối cùng bạn nhận được vào tài khoản sau khi doanh nghiệp đã khấu trừ toàn bộ các khoản bảo hiểm và thuế. Hiểu đơn giản, doanh nghiệp sẽ thay bạn thực hiện các nghĩa vụ tài chính với Nhà nước.

Người lao động cần hiểu rõ bản chất của lương Gross và lương Net để bảo vệ quyền lợi (ảnh minh họa)

2. Mối liên hệ mật thiết và công thức chuyển đổi

Theo quy định tại Luật Bảo hiểm xã hội 2014 và các văn bản hướng dẫn, người lao động phải đóng 10,5% mức tiền lương vào các quỹ bảo hiểm (8% BHXH, 1,5% BHYT, 1% BHTN). Mối quan hệ này được thể hiện qua công thức:

Lương Net = Lương Gross - (10,5% Bảo hiểm bắt buộc) - Thuế TNCN (nếu có)

Tại thời điểm tháng 02/2023, mức giảm trừ gia cảnh đối với bản thân người nộp thuế là 11 triệu đồng/tháng và đối với mỗi người phụ thuộc là 4,4 triệu đồng/tháng. Việc nắm vững công thức này giúp bạn chủ động kiểm tra xem doanh nghiệp có đang tính toán đúng số tiền của mình hay không.

3. Nhận lương Net hay lương Gross có lợi hơn?

Đây là vấn đề gây tranh cãi nhiều nhất. Hãy cùng phân tích sâu hơn về rủi ro và lợi ích thực tế:

Rủi ro khi nhận lương Net

Nhiều người thích lương Net vì sự đơn giản: "Deal bao nhiêu nhận bấy nhiêu". Tuy nhiên, rủi ro lớn nhất nằm ở việc doanh nghiệp có thể trục lợi bằng cách đóng bảo hiểm trên mức lương thấp hơn mức lương Net thực tế.

Ví dụ: Bạn nhận lương Net 20 triệu đồng, nhưng công ty chỉ khai báo với cơ quan bảo hiểm mức lương đóng là 5 triệu đồng (mức tối thiểu vùng theo Nghị định 38/2022/NĐ-CP). Khi đó, các chế độ như thai sản, ốm đau, tai nạn lao động và đặc biệt là lương hưu sau này của bạn sẽ bị kéo xuống mức cực thấp.

Việc tính toán kỹ lưỡng mức đóng bảo hiểm là chìa khóa để đảm bảo an sinh lâu dài (ảnh minh họa)

Lợi thế khi nhận lương Gross

Khi nhận lương Gross, bạn là người chủ động. Dù cảm giác số tiền bị trừ đi mỗi tháng có vẻ "xót", nhưng thực tế bạn đang kiểm soát được mức đóng bảo hiểm của mình. Mức lương đóng bảo hiểm càng cao, quyền lợi khi bạn gặp rủi ro hoặc khi về già càng được đảm bảo vững chắc.

4. Lời khuyên từ chuyên gia pháp lý khi thỏa thuận lương

Để không bị thiệt thòi khi ký kết hợp đồng lao động, bạn cần lưu ý 3 điểm "vàng" sau:

• Ưu tiên thỏa thuận lương Gross: Điều này giúp minh bạch hóa thu nhập và các khoản đóng góp. Bạn có thể dễ dàng sử dụng các công cụ tính toán để biết chính xác số tiền Net mình sẽ nhận.
• Kiểm tra mức lương đóng bảo hiểm: Nếu thỏa thuận lương Net, hãy yêu cầu ghi rõ trong hợp đồng rằng doanh nghiệp phải đóng bảo hiểm dựa trên mức lương Gross quy đổi tương đương, tránh tình trạng đóng trên mức lương tối thiểu.
• Sử dụng ứng dụng VssID: Thường xuyên kiểm tra quá trình đóng BHXH trên ứng dụng của Bảo hiểm xã hội Việt Nam để đảm bảo doanh nghiệp thực hiện đúng cam kết.

Tóm lại, dù chọn lương Gross hay Net, mục tiêu cuối cùng của người lao động vẫn là tối đa hóa thu nhập thực tế và đảm bảo quyền lợi an sinh. Hãy là một người lao động thông thái, nắm vững luật pháp để tự bảo vệ mình trước những "cái bẫy" tài chính không đáng có.