Việc điều khiển phương tiện tham gia giao thông mà không có hoặc không mang theo Giấy phép lái xe (GPLX) là hành vi vi phạm pháp luật phổ biến tại Việt Nam. Đặc biệt, kể từ ngày 01/01/2022, khi Nghị định 123/2021/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, mức xử phạt đối với nhóm hành vi này đã tăng lên đáng kể, có trường hợp tăng gấp đôi so với trước đây.

1. Quy định bắt buộc về việc mang theo Giấy phép lái xe

Theo quy định tại Điều 58 Luật Giao thông đường bộ 2008, người lái xe khi điều khiển phương tiện tham gia giao thông phải đủ độ tuổi, sức khỏe theo quy định và có Giấy phép lái xe phù hợp với loại xe được phép điều khiển do cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp.

Cụ thể, khi lưu thông trên đường, người điều khiển phương tiện bắt buộc phải mang theo các loại giấy tờ sau:

• Đăng ký xe;
• Giấy phép lái xe đối với người điều khiển xe cơ giới;
• Giấy chứng nhận kiểm định an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường đối với xe cơ giới (đối với loại xe quy định phải có kiểm định);
• Giấy chứng nhận bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới.

2. Phân biệt lỗi "Không có" và "Quên mang" bằng lái xe

Đây là hai lỗi hoàn toàn khác nhau về bản chất pháp lý và mức độ xử phạt. Việc xác định đúng lỗi giúp người dân bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình khi làm việc với cơ quan chức năng.

• Lỗi quên mang bằng lái: Người điều khiển đã được cấp GPLX nhưng tại thời điểm kiểm tra không xuất trình được do để quên ở nhà hoặc nơi khác.
• Lỗi không có bằng lái: Người điều khiển chưa từng được cấp GPLX, hoặc GPLX đã bị thu hồi, hết hạn sử dụng, hoặc sử dụng GPLX không do cơ quan có thẩm quyền cấp (bằng giả).

3. Mức phạt lỗi không có bằng lái xe năm 2022

Căn cứ vào Điều 21 Nghị định 100/2019/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 123/2021/NĐ-CP), mức phạt cụ thể như sau:

Đối với xe máy (mô tô)

• Xe dưới 175 cm3: Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng (trước đây chỉ phạt 800.000 - 1.200.000 đồng).
• Xe từ 175 cm3 trở lên: Phạt tiền từ 4.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng (trước đây phạt 3.000.000 - 4.000.000 đồng).

Đối với xe ô tô

Mức phạt đối với người điều khiển xe ô tô không có bằng lái đã tăng vọt lên mức:

Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 12.000.000 đồng đối với người điều khiển xe ô tô, máy kéo và các loại xe tương tự xe ô tô vi phạm lỗi không có Giấy phép lái xe hoặc sử dụng Giấy phép lái xe không do cơ quan có thẩm quyền cấp, Giấy phép lái xe bị tẩy xóa.

Mức phạt lỗi quên mang bằng lái (để đối chiếu)

• Xe máy: Phạt từ 100.000 đồng đến 200.000 đồng.
• Ô tô: Phạt từ 200.000 đồng đến 400.000 đồng.

4. Không có bằng lái xe có bị CSGT giam xe không?

Câu trả lời là CÓ. Theo quy định tại Điều 82 Nghị định 100/2019/NĐ-CP, để ngăn chặn ngay vi phạm hành chính, người có thẩm quyền xử phạt được phép tạm giữ phương tiện đến 07 ngày trước khi ra quyết định xử phạt đối với hành vi không có Giấy phép lái xe.

Việc tạm giữ xe nhằm đảm bảo người vi phạm không tiếp tục điều khiển phương tiện khi chưa đủ điều kiện pháp lý, tránh gây nguy hiểm cho bản thân và người khác.

5. Lời khuyên pháp lý

Để tránh những rắc rối pháp lý và mức phạt tài chính nặng nề, người tham gia giao thông cần lưu ý:

1. Luôn kiểm tra ví và giấy tờ xe trước khi khởi hành.
2. Nếu GPLX sắp hết hạn, hãy thực hiện thủ tục đổi bằng ngay để tránh rơi vào trường hợp "sử dụng GPLX hết hạn" (bị phạt như lỗi không có bằng).
3. Tuyệt đối không sử dụng bằng lái giả, vì ngoài việc bị phạt tiền, bạn còn có thể bị tịch thu bằng và đối mặt với các rắc rối pháp lý khác.

Nếu bạn gặp tình huống bị lập biên bản mà thực tế chỉ là quên mang bằng, hãy yêu cầu ghi rõ ý kiến vào biên bản và xuất trình bằng lái trong thời hạn quy định để được áp dụng mức phạt nhẹ hơn.