Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang phục hồi mạnh mẽ sau đại dịch (thời điểm cuối năm 2021), hình thức đầu tư theo Hợp đồng hợp tác kinh doanh (BCC) đang trở thành lựa chọn ưu tiên của nhiều doanh nghiệp nhờ tính linh hoạt và không yêu cầu thành lập pháp nhân mới. Tuy nhiên, chính sự 'tự do' này lại là con dao hai lưỡi nếu các bên không nắm vững các quy định tại Luật Đầu tư 2020.

Các nhà đầu tư thảo luận về các điều khoản trong hợp đồng hợp tác kinh doanh (ảnh minh họa)

1. Nhận diện ưu và nhược điểm: 'Cuộc chơi' không dành cho người thiếu chuẩn bị

Hợp đồng BCC đã có lịch sử lâu đời trong hệ thống pháp luật Việt Nam, từ Luật Đầu tư nước ngoài 1987 đến nay. Điểm đặc trưng nhất là các bên cùng phối hợp hoạt động kinh doanh và phân chia lợi nhuận, phân chia sản phẩm mà không thành lập tổ chức kinh tế.

1.1. Những lợi thế vượt trội

• Tiết kiệm thời gian và chi phí: Do không phải thực hiện thủ tục thành lập pháp nhân mới, các bên có thể bắt tay vào triển khai dự án ngay lập tức sau khi ký kết hợp đồng hoặc được cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư (đối với dự án có vốn nước ngoài).
• Tính linh hoạt cao: Các bên hoàn toàn chủ động trong việc thỏa thuận cơ chế đóng góp vốn, quản lý và phân chia thành quả lao động.
• Cộng hưởng sức mạnh: Đây là cơ hội để doanh nghiệp nội địa tiếp cận công nghệ, vốn và quản trị từ đối tác ngoại, trong khi nhà đầu tư nước ngoài tận dụng được sự am hiểu thị trường và quỹ đất của đối tác trong nước.
• Giữ vững độc lập: Các bên vẫn duy trì tư cách pháp nhân riêng biệt, không bị hòa tan vào một thực thể chung.

1.2. Những rủi ro tiềm ẩn

Ngược lại, việc thiếu một 'vỏ bọc' pháp nhân chung khiến các bên dễ rơi vào tình trạng tranh chấp nếu không có sự tách bạch về tài chính và trách nhiệm. Việc sử dụng con dấu, pháp nhân của một bên để giao dịch với bên thứ ba thường dẫn đến sự chồng chéo trong hạch toán thuế và doanh thu.

2. 'Chọn mặt gửi vàng' - Thẩm định năng lực đối tác là điều kiện tiên quyết

Trong hợp đồng BCC, sự tin tưởng là nền tảng nhưng sự kiểm chứng là bắt buộc. Trước khi đặt bút ký, doanh nghiệp cần thực hiện quy trình thẩm định (Due Diligence) kỹ lưỡng về:

• Năng lực tài chính thực tế (không chỉ dựa trên báo cáo giấy).
• Uy tín thương mại và lịch sử thực hiện các dự án tương tự.
• Đội ngũ nhân sự và trình độ kỹ thuật chuyên môn.

Việc soạn thảo chi tiết các điều khoản giúp hạn chế tối đa tranh chấp phát sinh (ảnh minh họa)

3. Soạn thảo hợp đồng: Đừng để 'bút sa gà chết'

Vì hợp đồng là văn bản pháp lý duy nhất điều chỉnh mối quan hệ này, nội dung của nó phải cực kỳ chi tiết. Theo quy định tại khoản 1 Điều 28 Luật Đầu tư 2020, hợp đồng BCC bắt buộc phải có các nội dung sau:

a) Tên, địa chỉ, người đại diện có thẩm quyền của các bên tham gia hợp đồng; địa chỉ giao dịch hoặc địa điểm thực hiện dự án đầu tư;

b) Mục tiêu và phạm vi hoạt động đầu tư kinh doanh;

c) Đóng góp của các bên tham gia hợp đồng và phân chia kết quả đầu tư kinh doanh giữa các bên;

d) Tiến độ và thời hạn thực hiện hợp đồng;

đ) Quyền, nghĩa vụ của các bên tham gia hợp đồng;

e) Sửa đổi, chuyển nhượng, chấm dứt hợp đồng;

g) Trách nhiệm do vi phạm hợp đồng, phương thức giải quyết tranh chấp.

Ngoài các điều khoản bắt buộc, các bên nên cụ thể hóa cơ chế kiểm soát chi phí và quy trình ra quyết định để tránh tình trạng 'quyền rơm vạ đá'.

4. Thiết lập Ban điều phối - 'Bộ não' vận hành dự án

Để thay thế cho bộ máy quản lý của một pháp nhân, các bên nên thành lập Ban điều phối hợp đồng. Đây là cơ quan đại diện cho ý chí chung của các bên tham gia. Nếu không có Ban điều phối, dự án rất dễ rơi vào tình trạng trì trệ do các bên không thống nhất được phương án triển khai hàng ngày.

Các bên cần quy định rõ trong phụ lục hợp đồng về số lượng thành viên, cơ chế biểu quyết (quá bán hay đồng thuận tuyệt đối) và phạm vi quyền hạn của Ban này đối với nhân sự và tài chính của dự án.

5. Tầm nhìn dài hạn và định hướng mô hình kinh doanh

Hợp đồng BCC thường được áp dụng trong các lĩnh vực thâm dụng vốn và thời gian dài như dầu khí, bất động sản hay khai khoáng. Do đó, một tầm nhìn từ 5-10 năm là cần thiết. Các bên cần dự báo được các biến động thị trường và thay đổi chính sách pháp luật để xây dựng lộ trình điều chỉnh hợp đồng phù hợp theo từng giai đoạn phát triển.

Tóm lại, đầu tư theo hình thức BCC đòi hỏi sự chuyên nghiệp và chặt chẽ ngay từ khâu đàm phán. Nếu quý khách hàng cần tư vấn chuyên sâu về soạn thảo hợp đồng hoặc giải quyết tranh chấp đầu tư, hãy liên hệ với các chuyên gia pháp lý để được hỗ trợ kịp thời.