Hiện nay, hình ảnh những bạn học sinh trong tà áo dài hay bộ đồng phục lướt đi trên những chiếc xe máy điện, xe 50cc đã trở nên quá quen thuộc tại các cổng trường. Tiện lợi, thời trang và không cần bằng lái (với một số loại xe) là lý do khiến dòng xe này lên ngôi. Thế nhưng, một câu hỏi pháp lý quan trọng thường bị bỏ ngỏ: Liệu tất cả học sinh có thực sự được phép điều khiển các loại xe này?

1. Độ tuổi nào mới được phép cưỡi "ngựa sắt" điện?

Nhiều người cho rằng xe máy điện chỉ là một loại xe đạp điện nâng cấp nên ai cũng có thể đi. Đây là một quan niệm sai lầm có thể dẫn đến việc bị CSGT tuýt còi. Theo quy định tại Điều 60 Luật Giao thông đường bộ 2008, độ tuổi của người lái xe được quy định rất rõ ràng.

Cụ thể, chỉ những người từ đủ 16 tuổi trở lên mới được phép điều khiển xe gắn máy có dung tích xi-lanh dưới 50 cm3. Trong khi đó, theo điểm d khoản 1 Điều 3 Nghị định 100/2019/NĐ-CP, xe máy điện được xếp vào nhóm xe gắn máy.

"Xe máy điện là xe gắn máy được dẫn động bằng động cơ điện có công suất lớn nhất không quá 4 kW, có vận tốc thiết kế lớn nhất không quá 50 km/h."

Như vậy, đối chiếu với Luật Giáo dục 2019, học sinh cấp trung học cơ sở (thường từ 11 đến 15 tuổi) phần lớn không đủ điều kiện để đi xe máy điện. Chỉ những học sinh trung học phổ thông đã đủ 16 tuổi mới chính thức được phép cầm lái loại phương tiện này.

2. Học sinh 15 tuổi có được đi xe máy 50cc không?

Câu trả lời ngắn gọn là: KHÔNG. Dù xe 50cc có dung tích nhỏ, nhưng pháp luật vẫn yêu cầu người điều khiển phải từ đủ 16 tuổi trở lên. Một học sinh 15 tuổi, dù có cao lớn hay lái xe thành thạo đến đâu, vẫn chưa đủ tuổi chịu trách nhiệm pháp lý đối với việc điều khiển loại phương tiện cơ giới này.

Phụ huynh cần đặc biệt lưu ý, việc giao xe cho người không đủ điều kiện điều khiển không chỉ khiến con em mình bị phạt mà chính người giao xe cũng có thể bị liên đới trách nhiệm.

3. Chưa đủ tuổi mà vẫn lái xe: Hình phạt nào chờ đợi?

Nhiều bạn học sinh chủ quan cho rằng "chưa có tiền làm ra nên công an không phạt tiền". Thực tế, pháp luật có những hình thức xử lý riêng biệt cho lứa tuổi vị thành niên. Theo khoản 1 Điều 21 Nghị định 100/2019/NĐ-CP (được sửa đổi bởi Nghị định 123/2021/NĐ-CP):

• Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi điều khiển xe mô tô, xe gắn máy (kể cả xe máy điện) sẽ bị phạt cảnh cáo.
• Tuy không bị phạt tiền, nhưng phương tiện có thể bị tạm giữ để ngăn chặn hành vi vi phạm tiếp diễn.

4. Xe 50cc có cần bằng lái không?

Đây là điểm gây tranh cãi và nhầm lẫn nhiều nhất. Theo khoản 2 Điều 59 Luật Giao thông đường bộ 2008, giấy phép lái xe hạng A1 được cấp cho người lái xe mô tô hai bánh có dung tích xi-lanh từ 50 cm3 đến dưới 175 cm3.

Điều này có nghĩa là:

• Nếu xe có dung tích dưới 50cc (xe gắn máy): Không cần bằng lái, nhưng phải đủ 16 tuổi.
• Nếu xe có dung tích đúng 50cc hoặc trên 50cc (xe mô tô): Bắt buộc phải có bằng lái xe hạng A1 và người lái phải từ đủ 18 tuổi trở lên.

Vì vậy, các loại xe thường được gọi là "xe 50" nhưng thực chất có dung tích xi-lanh ghi trên đăng ký là 50cm3 thì học sinh cấp 3 (dưới 18 tuổi) vẫn chưa được phép điều khiển hợp pháp nếu xét theo tiêu chuẩn bằng lái.

Lời khuyên từ chuyên gia: Để đảm bảo an toàn và đúng luật, phụ huynh nên lựa chọn xe đạp điện (vận tốc tối đa 25km/h) cho con em ở lứa tuổi THCS. Với học sinh THPT đã đủ 16 tuổi, xe máy điện hoặc xe gắn máy dưới 50cc là lựa chọn phù hợp, nhưng đừng quên trang bị đầy đủ mũ bảo hiểm và kiến thức giao thông cho các em.