Việc hiến mô, tạng không chỉ là một hành động nhân đạo cao cả, giúp nối dài sự sống cho những bệnh nhân hiểm nghèo, mà còn là một hoạt động được điều chỉnh chặt chẽ bởi khung pháp lý tại Việt Nam. Đặc biệt, sau những câu chuyện đầy xúc động như của bé Nguyễn Hải An, làn sóng đăng ký hiến tạng đã lan tỏa mạnh mẽ trong cộng đồng vào đầu năm 2018. Tuy nhiên, để tâm nguyện này được thực hiện đúng quy định, người dân cần nắm rõ các quy tắc về độ tuổi, trình tự đăng ký và những quyền lợi đi kèm.

Điều kiện và độ tuổi được quyền hiến mô, bộ phận cơ thể người

Theo quy định tại Điều 5 Luật hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến lấy xác 2006, không phải bất kỳ ai cũng có thể thực hiện việc hiến tặng này một cách tự phát. Pháp luật quy định rõ:

Điều 5. Quyền hiến mô, bộ phận cơ thể người và hiến xác
Người từ đủ mười tám tuổi trở lên, có năng lực hành vi dân sự đầy đủ có quyền hiến mô, bộ phận cơ thể của mình khi còn sống, sau khi chết và hiến xác.

Như vậy, yếu tố tiên quyết là người hiến phải đạt độ tuổi trưởng thành (từ đủ 18 tuổi) và có khả năng nhận thức, làm chủ hành vi của mình. Đối với các trường hợp trẻ em (như bé Hải An hiến giác mạc), việc lấy mô, tạng sau khi chết phải có sự đồng ý bằng văn bản của cha, mẹ hoặc người giám hộ theo các quy định liên quan về quyền trẻ em và y tế.

Trình tự, thủ tục đăng ký hiến tặng khi còn sống và sau khi chết

Quy trình đăng ký được thực hiện theo các bước nghiêm ngặt nhằm đảm bảo tính tự nguyện và bảo mật thông tin. Tùy vào hình thức hiến tặng, thủ tục sẽ có những điểm khác biệt nhất định:

1. Đối với người hiến khi còn sống

Căn cứ Điều 12 Luật hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến lấy xác 2006, người có nguyện vọng cần:

• Bày tỏ nguyện vọng với cơ sở y tế gần nhất.
• Cơ sở y tế thông báo cho Trung tâm điều phối quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người.
• Người hiến sẽ được tư vấn trực tiếp về sức khỏe, tâm lý và các rủi ro có thể xảy ra.
• Thực hiện kiểm tra sức khỏe tổng quát và ký đơn đăng ký theo mẫu.

Việc đăng ký có hiệu lực ngay khi cơ sở y tế nhận đơn hợp lệ.

2. Đối với người hiến sau khi chết hoặc hiến xác

Thủ tục này được quy định tại Điều 18 và Điều 19 Luật hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến lấy xác 2006. Điểm khác biệt quan trọng là người hiến sẽ được cấp Thẻ đăng ký hiến. Thẻ này là bằng chứng pháp lý để các cơ sở y tế thực hiện lấy mô, tạng sau khi người đó qua đời hoặc rơi vào tình trạng chết não.

Quyền lợi đặc biệt dành cho người hiến mô, tạng

Nhà nước luôn ghi nhận và tri ân những đóng góp của người hiến tặng thông qua các chế độ đãi ngộ cụ thể. Theo Thông tư 104/2017/TT-BTC (có hiệu lực từ cuối năm 2017), các quyền lợi tài chính và y tế bao gồm:

• Khám sức khỏe định kỳ: Người hiến bộ phận cơ thể khi còn sống được miễn phí khám sức khỏe định kỳ. Ngoài ra, họ còn được hỗ trợ tiền ăn (200.000 đồng/ngày), tiền thuê phòng ngủ (450.000 đồng/ngày) và chi phí đi lại nếu ở xa cơ sở y tế.
• Bảo hiểm y tế: Được cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí trọn đời.
• Ưu tiên ghép tạng: Trong trường hợp người đã hiến tạng chẳng may cần được ghép mô, tạng trong tương lai, họ sẽ được ưu tiên xếp hàng đầu trong danh sách chờ ghép.
• Khen thưởng: Được truy tặng hoặc tặng Kỷ niệm chương "Vì sức khỏe nhân dân".
• Hỗ trợ mai táng: Thân nhân của người hiến sau khi chết hoặc hiến xác được hỗ trợ mai táng phí tương đương 10 tháng lương cơ sở.

Những quy định này không chỉ nhằm bù đắp một phần chi phí mà còn thể hiện sự trân trọng của xã hội đối với nghĩa cử cao đẹp của người hiến. Nếu bạn đang có ý định thực hiện việc làm này, hãy liên hệ với các bệnh viện lớn hoặc Trung tâm Điều phối Quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người để được hướng dẫn chi tiết nhất.