Trong kỷ nguyên bùng nổ của trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và Internet vạn vật, thuật ngữ "hạ tầng số" đã không còn là khái niệm công nghệ xa vời mà trở thành huyết mạch phát triển của toàn bộ nền kinh tế số và xã hội số. Vậy theo khung pháp lý mới nhất tại Luật Chuyển đổi số 2025, hạ tầng số được hiểu chuẩn xác như thế nào? Hệ sinh thái hạ tầng chuyển đổi số bao gồm các cấu phần nào và Nhà nước có những chính sách đột phá gì để kiến tạo môi trường số an toàn, bền vững?

Hệ thống trung tâm dữ liệu hiện đại và hạ tầng điện toán đám mây là nòng cốt của hạ tầng số quốc gia (ảnh minh họa)

1. Bản chất pháp lý: Hạ tầng số là gì theo quy định mới nhất?

Không chỉ đơn thuần là mạng Internet hay các tuyến cáp quang, hạ tầng số trong bối cảnh kỷ nguyên mới đã được luật hóa với nội hàm toàn diện và đa tầng. Căn cứ quy định tại khoản 2 Điều 3 Luật Chuyển đổi số 2025, khái niệm này được định danh cụ thể:

"Hạ tầng số là tập hợp các hệ thống kỹ thuật, kết nối, điện toán, lưu trữ và các thành phần công nghệ số bảo đảm cho hoạt động trên môi trường số, bao gồm cơ sở hạ tầng viễn thông, hạ tầng trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây và hạ tầng truyền dẫn cho kết nối máy tới máy."

Đồng thời, theo khoản 7 Điều 3 Luật Chuyển đổi số 2025, môi trường số được xác định là không gian hoạt động, tương tác, giao dịch và cung cấp dịch vụ được hình thành và vận hành thông qua sự gắn kết chặt chẽ của hạ tầng số, hạ tầng số công cộng, hệ thống số, nền tảng số và dữ liệu số.

Như vậy, nếu dữ liệu số được ví như nguồn năng lượng mới, thì hạ tầng số chính là mạng lưới giao thông huyết mạch giúp luân chuyển, xử lý nguồn tài nguyên vô giá đó. Cả Chính phủ số lẫn Kinh tế số đều đặt nền móng trên trụ cột này:

• Chính phủ số: Tổ chức, vận hành cơ quan nhà nước trên môi trường số, tận dụng hạ tầng số để ra quyết định tức thời, điều hành hiệu quả và minh bạch phục vụ người dân, doanh nghiệp.
• Kinh tế số: Toàn bộ các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ thương mại điện tử dựa trên hạ tầng số, hệ thống số và các mô hình vận hành tự động hóa hiện đại.

2. Hạ tầng chuyển đổi số gồm những thành phần nào?

Theo phân tích tại khoản 1 Điều 22 Luật Chuyển đổi số 2025, hạ tầng chuyển đổi số được thiết kế để phục vụ toàn diện chu trình xử lý dữ liệu: từ sản xuất, truyền đưa, thu thập cho đến lưu trữ và trao đổi dữ liệu số. Cấu trúc tổng thể bao gồm hai trụ cột cốt lõi: Hạ tầng số và Hạ tầng số công cộng.

2.1. Cấu phần hạ tầng số: 4 mắt xích công nghệ sống còn

Căn cứ định nghĩa tại Điều 22 kết hợp cùng Điều 23 Luật Chuyển đổi số 2025, hạ tầng số được cấu thành từ 4 phân hệ chính:

1. Cơ sở hạ tầng viễn thông: Hệ thống mạng truyền dẫn băng thông rộng, cáp quang quốc tế và mạng di động thế hệ mới (5G, tiến tới 6G), tuân thủ tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt của Luật Viễn thông 2023.
2. Hạ tầng trung tâm dữ liệu (Data Center): Nơi quy tụ các hệ thống máy chủ công suất lớn để lưu trữ, tính toán. Đáng chú ý, cơ sở hạ tầng Trung tâm dữ liệu quốc gia được xác định là thành phần hạ tầng số quan trọng bậc nhất phục vụ chiến lược chuyển đổi số quốc gia.
3. Điện toán đám mây (Cloud Computing): Giải pháp cung cấp tài nguyên điện toán linh hoạt, tối ưu chi phí đầu tư. Các cơ quan, ban ngành được luật định ưu tiên xem xét phương án thuê/sử dụng dịch vụ điện toán đám mây thay vì đầu tư cơ sở hạ tầng phân tán, tốn kém.
4. Hạ tầng truyền dẫn kết nối máy tới máy (M2M/IoT): Mạng lưới liên kết hàng triệu thiết bị thông minh, cảm biến tự động thu thập dữ liệu phục vụ điều hành và tự động hóa.

Nhằm tạo điều kiện cho các trung tâm dữ liệu phát triển vượt bậc, pháp luật quy định ngành điện lực phải bảo đảm cung cấp nguồn điện xanh, sạch, có nguồn dự phòng ổn định; đồng thời Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm dành quỹ đất sạch tại các khu công nghệ cao, khu công nghệ số tập trung để triển khai dự án trung tâm dữ liệu.

2.2. Hạ tầng số công cộng: Trụ đỡ tiện ích dùng chung do Nhà nước quản lý

Theo định nghĩa tại khoản 3 Điều 3 Luật Chuyển đổi số 2025, hạ tầng số công cộng là tập hợp các nền tảng và dịch vụ số dùng chung do Nhà nước đầu tư, thiết kế theo tiêu chuẩn mở nhằm phục vụ lợi ích công cộng, bảo đảm tương thích và liên thông thông suốt.

Đặc biệt, căn cứ khoản 2 Điều 22 Luật Chuyển đổi số 2025, Nhà nước thống nhất quản lý và vận hành 4 phân hệ hạ tầng số công cộng then chốt:

• Hệ thống định danh và xác thực điện tử: Vận hành dựa trên nền tảng pháp luật về căn cước, hỗ trợ công dân giao dịch an toàn chỉ với một danh tính số hợp pháp duy nhất.
• Hạ tầng thanh toán số quốc gia: Kênh giao dịch tài chính điện tử do Nhà nước điều phối, giúp dòng tiền luân chuyển thông suốt, hạn chế tiền mặt, ngăn chặn gian lận.
• Nền tảng tích hợp, chia sẻ, điều phối dữ liệu quốc gia (NDXP): Đóng vai trò là "trục xương sống" kết nối liên thông dữ liệu giữa các bộ, ngành, địa phương, xóa bỏ triệt để các "ốc đảo dữ liệu".
• Hạ tầng chứng thực điện tử quốc gia: Bảo đảm tính pháp lý, tính toàn vẹn và giá trị chống chối bỏ cho các thông điệp dữ liệu, chữ ký số trong mọi giao dịch điện tử.

Các kỹ sư và chuyên gia công nghệ điều hành hệ thống giám sát kết nối thiết bị thông minh M2M tại trung tâm điều hành số (ảnh minh họa)

3. Phát triển hạ tầng truyền dẫn kết nối máy tới máy (M2M) được triển khai ra sao?

Trong thời đại của đô thị thông minh và công nghiệp 4.0, kết nối máy tới máy (M2M) là tiền đề để triển khai vạn vật kết nối (IoT). Căn cứ theo quy định tại Điều 24 Luật Chuyển đổi số 2025, Nhà nước đưa ra định hướng chiến lược rất cụ thể:

• Tích hợp cảm biến sâu rộng vào hạ tầng kỹ thuật: Khuyến khích đưa các cảm biến đo lường, giám sát tự động vào hệ thống giao thông (đèn tín hiệu, giám sát lưu lượng), mạng lưới năng lượng (lưới điện thông minh), cấp thoát nước, quản lý môi trường, tòa nhà cao tầng và khu đô thị.
• Bảo đảm an toàn dữ liệu và liên thông: Các dự án tích hợp bắt buộc phải có khả năng chia sẻ dữ liệu thiết yếu, tuân thủ nghiêm ngặt quy định bảo vệ dữ liệu cá nhân, đáp ứng tiêu chuẩn an toàn thông tin mạng và khả năng mở rộng hệ thống liên tục.
• Trách nhiệm của các cơ quan quản lý: Các Bộ, cơ quan ngang Bộ và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có nhiệm vụ ban hành danh mục công trình hạ tầng kỹ thuật bắt buộc phải tích hợp cảm biến thông minh, xây dựng quy chuẩn kỹ thuật dữ liệu đồng bộ và thiết lập cơ chế giám sát thực thi theo lộ trình rõ ràng.

Chi tiết về quy chuẩn kỹ thuật và hướng dẫn áp dụng thực tế cũng được Chính phủ cụ thể hóa tại Nghị định 224/2026/NĐ-CP, giúp các doanh nghiệp phát triển hạ tầng và công nghệ yên tâm đầu tư dài hạn.

4. Chính sách đột phá của Nhà nước về hạ tầng chuyển đổi số

Để bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau trên con đường số hóa, Điều 9 Luật Chuyển đổi số 2025 đã định hình nhiều chính sách ưu tiên mang tính cách mạng:

• Phát triển hạ tầng đồng bộ và có khả năng mở rộng: Nhà nước ưu tiên nguồn lực xây dựng hạ tầng chuyển đổi số an toàn, tin cậy, tránh sự đầu tư phân tán, lãng phí giữa các ngành, lĩnh vực.
• Hỗ trợ toàn diện và thu hẹp khoảng cách số: Hỗ trợ thiết bị đầu cuối, phổ cập năng lực số và dịch vụ viễn thông thiết yếu cho đồng bào vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo, người cao tuổi, người khuyết tật và các nhóm yếu thế trong xã hội.
• Thúc đẩy doanh nghiệp công nghệ số nội địa: Cơ chế Nhà nước đặt hàng các doanh nghiệp Việt Nam làm chủ công nghệ lõi để xây dựng các nền tảng hạ tầng số dùng chung, bảo đảm tự chủ công nghệ và an ninh quốc gia.
• Bảo đảm an toàn thông tin mạng tuyệt đối: Gắn liền phát triển hạ tầng với nhiệm vụ bảo vệ an ninh mạng, chủ quyền số quốc gia trên không gian mạng.

Lời kết và khuyến nghị thực thi

Hạ tầng chuyển đổi số không chỉ là chuyện của các kỹ sư hay cơ quan quản lý, mà là nền tảng sống còn ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh của từng doanh nghiệp và chất lượng cuộc sống của mỗi người dân. Việc nắm vững các quy định pháp luật về hạ tầng số và hạ tầng số công cộng sẽ giúp các tổ chức, doanh nghiệp chủ động lựa chọn giải pháp công nghệ phù hợp, tận dụng tối đa các chính sách hỗ trợ của Nhà nước và phòng ngừa rủi ro pháp lý trong kỷ nguyên số hóa toàn diện.