Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, việc các doanh nghiệp Việt Nam ký kết hợp đồng dịch vụ với các đối tác nước ngoài (nhà thầu nước ngoài) diễn ra ngày càng phổ biến. Một trong những vấn đề pháp lý và kế toán gây nhiều lúng túng nhất chính là việc xử lý các khoản thuế nhà thầu (Foreign Contractor Tax - FCT) nộp thay. Câu hỏi đặt ra là: Khoản thuế GTGT và thuế TNDN mà doanh nghiệp Việt Nam nộp thay cho phía nước ngoài có được khấu trừ và tính vào chi phí hợp lý hay không? Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết dựa trên các quy định pháp luật hiện hành tính đến năm 2021.

1. Thuế GTGT nộp thay nhà thầu nước ngoài có được khấu trừ?

Theo quy định tại Thông tư 219/2013/TT-BTC, nguyên tắc khấu trừ thuế giá trị gia tăng đầu vào được quy định rất rõ ràng. Cụ thể, tại khoản 1 Điều 14 nêu rõ:

"Thuế GTGT đầu vào của hàng hóa, dịch vụ dùng cho sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ chịu thuế GTGT được khấu trừ toàn bộ..."

Để được khấu trừ khoản thuế GTGT nộp thay này, doanh nghiệp cần đáp ứng các điều kiện quy định tại Điều 15 Thông tư 219/2013/TT-BTC (đã được sửa đổi, bổ sung bởi các Thông tư như Thông tư 26/2015/TT-BTC). Các điều kiện cốt lõi bao gồm:

• Chứng từ nộp thuế: Doanh nghiệp phải có chứng từ nộp thuế GTGT thay cho phía nước ngoài theo hướng dẫn của Bộ Tài chính. Đây là bằng chứng xác thực việc nghĩa vụ thuế đã được hoàn thành.
• Thanh toán không dùng tiền mặt: Đối với các hợp đồng có giá trị từ 20 triệu đồng trở lên (đã bao gồm thuế), doanh nghiệp bắt buộc phải có chứng từ thanh toán qua ngân hàng.

Như vậy, về mặt nguyên tắc, nếu doanh nghiệp Việt Nam nộp thay thuế GTGT cho nhà thầu nước ngoài và có đầy đủ chứng từ nộp thuế cũng như chứng từ thanh toán hợp lệ, khoản thuế này hoàn toàn được kê khai khấu trừ thuế GTGT đầu vào.

2. Thuế TNDN nộp thay có được tính vào chi phí được trừ?

Khác với thuế GTGT, việc tính thuế TNDN nộp thay vào chi phí được trừ phụ thuộc chặt chẽ vào cách thỏa thuận trong hợp đồng giữa hai bên. Căn cứ theo Thông tư 78/2014/TT-BTC và Thông tư 96/2015/TT-BTC, chúng ta cần phân biệt hai trường hợp sau:

Trường hợp 1: Hợp đồng quy định doanh thu không bao gồm thuế (Giá Net)

Tại điểm 2.37 khoản 2 Điều 6 Thông tư 78/2014/TT-BTC quy định các khoản chi không được trừ có nêu ngoại lệ:

"...thuế thu nhập doanh nghiệp trừ trường hợp doanh nghiệp nộp thay thuế thu nhập doanh nghiệp của nhà thầu nước ngoài mà theo thỏa thuận tại hợp đồng nhà thầu, nhà thầu phụ nước ngoài, doanh thu nhà thầu, nhà thầu phụ nước ngoài nhận được không bao gồm thuế thu nhập doanh nghiệp;"

Theo đó, nếu hợp đồng quy định rõ số tiền nhà thầu nước ngoài nhận được là giá Net (chưa bao gồm thuế), thì số thuế TNDN mà doanh nghiệp Việt Nam nộp thay sẽ được tính vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế TNDN của chính doanh nghiệp Việt Nam.

Trường hợp 2: Hợp đồng quy định doanh thu đã bao gồm thuế (Giá Gross)

Nếu hợp đồng quy định giá trị thanh toán đã bao gồm các loại thuế, nhưng doanh nghiệp Việt Nam vẫn tự nguyện nộp thay mà không khấu trừ lại từ tiền thanh toán cho nhà thầu, thì khoản thuế nộp thay này sẽ không được tính vào chi phí được trừ. Lý do là vì đây được coi là khoản chi không tương ứng với doanh thu tính thuế hoặc không đúng theo thỏa thuận hợp đồng.

3. Lưu ý về cách tính toán và hồ sơ chứng từ

Để đảm bảo các khoản thuế nộp thay được cơ quan thuế chấp nhận, doanh nghiệp cần lưu ý hướng dẫn tại Thông tư 103/2014/TT-BTC về thuế nhà thầu:

• Quy đổi doanh thu (Gross-up): Trong trường hợp thỏa thuận giá Net, khi tính thuế nhà thầu, doanh nghiệp phải quy đổi doanh thu không bao gồm thuế thành doanh thu có bao gồm thuế để xác định số thuế phải nộp chính xác.
• Hồ sơ đầy đủ: Bao gồm Hợp đồng ngoại thương (có điều khoản về thuế rõ ràng), Giấy chứng nhận cư trú của nhà thầu (nếu áp dụng Hiệp định tránh đánh thuế hai lần), Chứng từ thanh toán qua ngân hàng và Giấy nộp tiền vào ngân sách nhà nước.

Việc nắm vững các quy định về khấu trừ thuế nhà thầu không chỉ giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí mà còn tránh được các rủi ro bị truy thu và xử phạt vi phạm hành chính về thuế trong các kỳ quyết toán.

Hy vọng bài viết đã cung cấp cái nhìn chuyên sâu và thực tiễn cho quý doanh nghiệp về vấn đề thuế nhà thầu trong năm 2021. Nếu có bất kỳ vướng mắc nào, hãy tham khảo ý kiến của các chuyên gia tư vấn thuế để đảm bảo tuân thủ đúng quy định pháp luật.