Trong bối cảnh chính sách bảo hiểm xã hội (BHXH) ngày càng được quan tâm, nhiều người lao động có nguyện vọng được nghỉ hưu sớm để dành thời gian cho gia đình và bản thân. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất thường là số năm đóng BHXH chưa đủ theo quy định. Câu hỏi đặt ra là: Liệu có thể đóng BHXH tự nguyện một lần để về hưu sớm hay không? Bài viết này sẽ phân tích chi tiết dựa trên các quy định pháp luật hiện hành tính đến tháng 8/2020.

1. Điều kiện nghỉ hưu sớm theo quy định năm 2020

Tại thời điểm năm 2020, việc nghỉ hưu của người lao động chủ yếu được điều chỉnh bởi Bộ Luật lao động 2012 và Luật Bảo hiểm xã hội 2014. Theo đó, điều kiện hưởng lương hưu thông thường là nam đủ 60 tuổi, nữ đủ 55 tuổi và có ít nhất 20 năm đóng BHXH.

Tuy nhiên, pháp luật cũng mở ra các cánh cửa cho phép người lao động nghỉ hưu ở tuổi thấp hơn (nghỉ hưu sớm) nếu đáp ứng các điều kiện đặc thù quy định tại Điều 187 Bộ Luật lao động 2012:

• Suy giảm khả năng lao động: Người lao động bị suy giảm khả năng lao động từ 61% trở lên có thể nghỉ hưu sớm hơn tối đa 05 tuổi hoặc 10 tuổi tùy mức độ suy giảm (theo Điều 55 Luật Bảo hiểm xã hội 2014).
• Công việc đặc thù: Làm nghề hoặc công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm trong danh mục do Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội ban hành.
• Khu vực khó khăn: Có đủ 15 năm làm việc ở nơi có phụ cấp khu vực hệ số 0,7 trở lên.

"Người lao động có đủ 20 năm đóng bảo hiểm xã hội trở lên được hưởng lương hưu khi thuộc một trong các trường hợp sau đây: Nam đủ 60 tuổi, nữ đủ 55 tuổi..." (Trích khoản 1 Điều 54 Luật Bảo hiểm xã hội 2014)

2. Có được đóng BHXH tự nguyện một lần để về hưu sớm?

Đây là vấn đề mà rất nhiều người nhầm lẫn. Cần phân biệt rõ hai khái niệm: Đóng cho đủ số năm còn thiếu khi đã đủ tuổi và Đóng để được nghỉ hưu khi chưa đủ tuổi.

Căn cứ theo Điều 9 Nghị định 134/2015/NĐ-CP, người tham gia BHXH tự nguyện được lựa chọn một trong các phương thức đóng sau:

• Đóng hằng tháng, 03 tháng, 06 tháng hoặc 12 tháng một lần.
• Đóng một lần cho nhiều năm về sau nhưng không quá 05 năm một lần.
• Đóng một lần cho những năm còn thiếu: Áp dụng cho người đã đủ điều kiện về tuổi đời nhưng thời gian đóng BHXH còn thiếu không quá 10 năm (120 tháng).

Kết luận quan trọng: Việc đóng BHXH tự nguyện một lần cho những năm còn thiếu CHỈ áp dụng khi người lao động đã đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định nhưng chưa đủ 20 năm đóng BHXH. Quy định này không áp dụng để người lao động đóng tiền nhằm mục đích "mua" thêm tuổi đời để được về hưu sớm.

Ví dụ: Một người phụ nữ năm 2020 đã 55 tuổi (đủ tuổi hưu) nhưng mới đóng BHXH được 15 năm. Chị có thể đóng một lần cho 05 năm còn thiếu để hưởng lương hưu ngay. Tuy nhiên, nếu chị mới 50 tuổi và đã đóng 15 năm, chị không thể đóng một lần cho 05 năm tới để được nghỉ hưu ở tuổi 50 (trừ trường hợp bị suy giảm khả năng lao động hoặc làm công việc đặc thù như đã nêu ở mục 1).

3. Lời khuyên cho người lao động muốn tối ưu quyền lợi hưu trí

Dù không thể đóng một lần để "về hưu sớm" về mặt tuổi tác, nhưng người lao động vẫn có thể chủ động kế hoạch tài chính thông qua BHXH tự nguyện:

• Tận dụng phương thức đóng 05 năm một lần: Nếu bạn có nguồn tài chính nhàn rỗi, việc đóng trước cho tối đa 05 năm về sau giúp bạn yên tâm hơn và tránh được các rủi ro về biến động thu nhập trong tương lai.
• Kết hợp BHXH bắt buộc và tự nguyện: Thời gian đóng BHXH tự nguyện được cộng dồn với thời gian đóng BHXH bắt buộc để tính hưởng chế độ hưu trí.
• Lưu ý về lộ trình tăng tuổi nghỉ hưu: Cần nhớ rằng từ năm 2021, theo Bộ luật Lao động 2019, tuổi nghỉ hưu sẽ bắt đầu tăng dần. Do đó, các kế hoạch nghỉ hưu cần được tính toán kỹ lưỡng dựa trên năm sinh của mỗi người.

Việc hiểu đúng và đủ các quy định về BHXH không chỉ giúp người lao động bảo vệ quyền lợi của mình mà còn là cơ sở để xây dựng một tuổi già an nhàn, tự chủ về tài chính.