Việc lực lượng Công an gõ cửa kiểm tra hành chính vào lúc nửa đêm không còn là chuyện hiếm gặp, đặc biệt tại các khu nhà trọ, chung cư ở những thành phố lớn. Tuy nhiên, không ít người dân cảm thấy phiền hà và đặt câu hỏi: Liệu Công an có quyền kiểm tra vào bất cứ lúc nào họ muốn?

Theo quy định pháp luật hiện hành (tính đến năm 2018), hoạt động kiểm tra cư trú là một phần trong công tác quản lý nhà nước nhằm đảm bảo an ninh trật tự. Tuy nhiên, để tránh việc lạm quyền gây ảnh hưởng đến đời sống riêng tư của công dân, Bộ Công an đã ban hành các quy định rất cụ thể về vấn đề này.

Thẩm quyền kiểm tra cư trú thuộc về ai?

Căn cứ vào quy định tại khoản 2 Điều 26 Thông tư 35/2014/TT-BCA, những đối tượng sau đây có thẩm quyền thực hiện việc kiểm tra:

• Cán bộ, chiến sĩ Công an nhân dân, Công an xã được giao quản lý cư trú tại địa bàn.
• Công an cấp trên khi thực hiện kiểm tra tại địa bàn phải có sự chứng kiến của Công an địa phương được giao quản lý cư trú.

Đáng chú ý, khi thực hiện nhiệm vụ, lực lượng Công an có quyền huy động lực lượng quần chúng làm công tác bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở (như bảo vệ dân phố, dân phòng) cùng tham gia phối hợp.

Công an có được kiểm tra vào ban đêm không?

Đây là câu hỏi mà nhiều người dân quan tâm nhất. Theo quy định tại khoản 1 Điều 26 Thông tư 35/2014/TT-BCA, hình thức kiểm tra cư trú bao gồm:

"Kiểm tra cư trú được tiến hành định kỳ, đột xuất, hoặc do yêu cầu phòng, chống tội phạm, giữ gìn an ninh, trật tự."

Pháp luật cũng nhấn mạnh rằng việc kiểm tra có thể được tiến hành vào bất cứ thời điểm nào. Điều này đồng nghĩa với việc Công an hoàn toàn có cơ sở pháp lý để kiểm tra hành chính vào ban đêm hoặc rạng sáng nếu có lý do chính đáng như:

• Thực hiện kế hoạch cao điểm tấn công trấn áp tội phạm.
• Có tin báo tố giác về tội phạm hoặc hành vi vi phạm pháp luật đang diễn ra tại địa điểm đó.
• Kiểm tra đột xuất đối với các cơ sở kinh doanh lưu trú có dấu hiệu vi phạm.

Nội dung kiểm tra bao gồm những gì?

Khi tiến hành kiểm tra, cán bộ Công an sẽ tập trung vào các nội dung chính được quy định tại khoản 3 Điều 26 Thông tư 35/2014/TT-BCA:

1. Kiểm tra việc triển khai và tổ chức thực hiện các nội dung đăng ký, quản lý cư trú.
2. Kiểm tra quyền và trách nhiệm của công dân, hộ gia đình trong việc chấp hành Luật Cư trú 2006.
3. Kiểm tra các loại giấy tờ như: Chứng minh nhân dân, Sổ hộ khẩu, Sổ tạm trú hoặc giấy xác nhận lưu trú.

Người dân cần lưu ý, theo Điều 10 Luật Cư trú 2006, công dân có nghĩa vụ chấp hành các quy định về đăng ký cư trú và xuất trình giấy tờ khi cơ quan có thẩm quyền kiểm tra. Việc gây khó dễ hoặc không hợp tác có thể dẫn đến các chế tài xử phạt hành chính theo quy định.

Lời khuyên cho người dân để tránh phiền hà

Dù Công an có quyền kiểm tra đột xuất, nhưng để đảm bảo quyền lợi cá nhân và tránh những tình huống lừa đảo (giả danh Công an), người dân nên lưu ý:

• Yêu cầu xuất trình thẻ ngành: Trước khi mở cửa, bạn có quyền yêu cầu cán bộ kiểm tra xuất trình thẻ Công an nhân dân hoặc giới thiệu rõ họ tên, đơn vị công tác.
• Đăng ký cư trú đầy đủ: Cách tốt nhất để không gặp rắc rối là thực hiện đăng ký tạm trú, tạm vắng đúng quy định ngay khi chuyển đến nơi ở mới.
• Giữ thái độ hợp tác: Nếu bạn đã thực hiện đầy đủ nghĩa vụ cư trú, việc kiểm tra sẽ diễn ra rất nhanh chóng và không gây ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt.

Tóm lại, việc kiểm tra hành chính giữa đêm là một hoạt động nghiệp vụ hợp pháp của lực lượng Công an nhằm bảo vệ an ninh chung. Tuy nhiên, lực lượng chức năng cũng cần thực hiện một cách văn minh, đúng quy trình để nhận được sự đồng thuận và ủng hộ từ phía nhân dân.