Cơ cấu tổ chức của Bộ Tư pháp vừa ghi nhận những bước chuyển mình mang tính bước ngoặt nhằm đáp ứng đòi hỏi xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong kỷ nguyên số. Việc kiện toàn bộ máy không chỉ dừng lại ở sự thay đổi danh xưng hay sắp xếp lại các đầu mối, mà còn thể hiện tư duy quản trị hiện đại, tinh gọn, tập trung nguồn lực thực hiện các nhiệm vụ trọng yếu về hoàn thiện thể chế, kiểm soát thủ tục hành chính và bảo vệ quyền con người.

Theo quy định tại Điều 3 Nghị định 09/2026/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Điều 3 Nghị định 383/2026/NĐ-CP của Chính phủ, cơ cấu tổ chức của Bộ Tư pháp gồm đúng 20 đơn vị hạt nhân, bao gồm 16 tổ chức hành chính và 04 đơn vị sự nghiệp công lập phục vụ quản lý nhà nước trực thuộc.

1. Danh mục 16 tổ chức hành chính giúp Bộ trưởng Bộ Tư pháp quản lý nhà nước

Hệ thống 16 cơ quan hành chính được thiết kế đồng bộ để trực tiếp tham mưu, giúp Bộ trưởng thực hiện toàn diện chức năng quản lý nhà nước trên mọi lĩnh vực tư pháp:

• Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật: Cơ quan đầu mối tham mưu chiến lược về quy trình lập pháp, thẩm định và chuẩn hóa hệ thống văn bản.
• Vụ Tổ chức cán bộ: Quản lý bộ máy, cán bộ, vị trí việc làm và chế độ chính sách toàn ngành.
• Văn phòng Bộ: Đầu mối điều phối hành chính, tổng hợp, lưu trữ, quản trị nội bộ.
• Cục Quản lý Thi hành án dân sự: Đơn vị đặc thù được xác định là Cục loại 1, được sử dụng con dấu hình Quốc huy nhằm đảm bảo hiệu lực cưỡng chế và thực thi pháp luật nghiêm minh.
• Cục Pháp luật hình sự - hành chính và Quản lý xử lý vi phạm hành chính: Quản lý mảng pháp luật hình sự, hành chính công và giám sát thi hành pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính.
• Cục Pháp luật dân sự - kinh tế: Hoàn thiện khung khổ pháp lý về dân sự, kinh doanh, thương mại, bảo vệ quyền tài sản của tổ chức và cá nhân.
• Cục Pháp luật quốc tế và Giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế: Phòng ngừa, đại diện và xử lý các vụ kiện đầu tư quốc tế, bảo vệ lợi ích quốc gia trên trường quốc tế.
• Cục Kiểm tra văn bản và Tổ chức thi hành pháp luật: 'Gác gôn' rà soát, xử lý văn bản trái luật và theo dõi sát sao tình hình thi hành pháp luật trên toàn quốc.
• Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý: Lan tỏa ý thức tôn trọng pháp luật và cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí cho người nghèo, đối tượng chính sách.
• Cục Hành chính tư pháp: Quản lý hộ tịch, quốc tịch, chứng thực, lý lịch tư pháp, con nuôi.
• Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường nhà nước: Bảo đảm an toàn pháp lý cho giao dịch vay vốn, thế chấp và thực thi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.
• Cục Bổ trợ tư pháp: Quản lý luật sư, công chứng, đấu giá tài sản, trọng tài thương mại, giám định tư pháp.
• Cục Kiểm soát thủ tục hành chính: Đơn vị nòng cốt kiểm soát TTHC, vận hành Cơ sở dữ liệu quốc gia về thủ tục hành chính, loại bỏ giấy phép con không cần thiết.
• Cục Hợp tác quốc tế: Được kiện toàn và nâng tầm từ Vụ lên Cục nhằm mở rộng đàm phán, thực thi điều ước và đối ngoại tư pháp sâu rộng.
• Cục Kế hoạch - Tài chính: Quản trị ngân sách, tài sản công, đầu tư công của ngành Tư pháp.
• Cục Công nghệ thông tin: Kiến tạo hạ tầng chuyển đổi số, dữ liệu tư pháp số dùng chung thống nhất toàn quốc.

2. Các đơn vị sự nghiệp công lập trọng yếu trực thuộc Bộ Tư pháp

Cùng với các tổ chức hành chính, 04 đơn vị sự nghiệp công lập trực tiếp quy định tại Điều 3 Nghị định 09/2026/NĐ-CP gồm:

1. Viện Chiến lược và Khoa học pháp lý: Nghiên cứu lý luận, dự báo chính sách và xây dựng nền tảng khoa học pháp lý.
2. Học viện Tư pháp: Trung tâm đào tạo các chức danh tư pháp lớn nhất cả nước (thẩm phán, kiểm sát viên, luật sư, công chứng viên, chấp hành viên).
3. Tạp chí Dân chủ và Pháp luật: Cơ quan ngôn luận nghiên cứu lý luận, diễn đàn trao đổi chuyên môn sâu.
4. Báo Pháp luật Việt Nam: Cơ quan báo chí đa phương tiện, phản ánh kịp thời nhịp sống pháp đình và chính sách pháp luật.

Đối với các đơn vị sự nghiệp công lập khác thuộc Bộ (như các trường cao đẳng luật, trung tâm chuyên trách...), Bộ trưởng Bộ Tư pháp có trách nhiệm xây dựng phương án, trình Thủ tướng Chính phủ ban hành danh sách cụ thể theo Quyết định 1273/QĐ-TTg năm 2026.

3. Thẩm quyền quy định chức năng, nhiệm vụ và cơ cấu tổ chức bên trong

Nguyên tắc phân cấp quản lý tổ chức bộ máy được thể hiện rất rõ ràng: Bộ trưởng Bộ Tư pháp có thẩm quyền ban hành quyết định quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của từng đơn vị trực thuộc. Quy định này bảo đảm sự chủ động, linh hoạt trong việc sắp xếp cán bộ, tinh giản đầu mối phòng ban bên trong phù hợp với chỉ tiêu biên chế và yêu cầu thực tiễn.

4. Quy định chuyển tiếp và lộ trình vận hành bộ máy mới

Nhằm không làm gián đoạn các công việc thường xuyên và đảm bảo tính liên tục của bộ máy hành chính nhà nước, Điều 4 Nghị định 09/2026/NĐ-CP đã đặt ra các điều khoản chuyển tiếp vô cùng chặt chẽ:

• Đối với các Vụ và Cục được tổ chức lại: Vụ Pháp luật hình sự - hành chính, Vụ Pháp luật dân sự - kinh tế, Vụ Pháp luật quốc tế, Cục Kiểm tra văn bản và Quản lý xử lý vi phạm hành chính tiếp tục thực hiện đầy đủ nhiệm vụ cho đến khi các quyết định mới của Bộ trưởng quy định chức năng, nhiệm vụ của các Cục tương ứng chính thức có hiệu lực thi hành.
• Đối với Cục Kiểm soát thủ tục hành chính: Đơn vị này bắt đầu vận hành thẩm quyền kiểm soát thủ tục hành chính theo quy định mới ngay khi quyết định quy định chức năng, nhiệm vụ của Cục do Bộ trưởng ban hành có hiệu lực.
• Về mảng thừa phát lại và tương trợ tư pháp dân sự: Các nhiệm vụ quản lý tiếp tục duy trì cho tới khi các đạo luật chuyên ngành có liên quan chính thức có hiệu lực thi hành.

Toàn bộ danh sách cơ cấu tổ chức sửa đổi, bổ sung tại Nghị định 383/2026/NĐ-CP được áp dụng chính thức từ ngày 01/11/2026, đánh dấu một bước chuyển mình toàn diện, chuyên nghiệp và vững chắc của Bộ Tư pháp trong bộ máy Chính phủ.