Việc nhận thừa kế hay quà tặng là những tài sản có giá trị lớn như nhà đất, ô tô, xe máy luôn đi kèm với các nghĩa vụ tài chính đối với Nhà nước. Tuy nhiên, một trong những vấn đề khiến nhiều người dân lúng túng nhất chính là làm thế nào để xác định chính xác giá trị tài sản làm căn cứ tính thuế thu nhập cá nhân (TNCN) và lệ phí trước bạ (LPTB). Đặc biệt, trong bối cảnh năm 2018, khi có sự đan xen giữa nhiều văn bản hướng dẫn, việc áp dụng đúng quy định là vô cùng quan trọng để đảm bảo quyền lợi và thực hiện đúng nghĩa vụ pháp lý.

Chuyên gia tư vấn về các quy định thuế và lệ phí đối với tài sản thừa kế (ảnh minh họa)

Căn cứ pháp lý điều chỉnh giá tính thuế và lệ phí năm 2018

Tại thời điểm năm 2018, các quy định về giá tính thuế TNCN và LPTB đối với tài sản thừa kế, quà tặng được điều chỉnh bởi một hệ thống văn bản khá phức tạp, bao gồm:

• Thông tư 111/2013/TT-BTC hướng dẫn về thuế TNCN.
• Thông tư 92/2015/TT-BTC sửa đổi, bổ sung các quy định về thuế.
• Nghị định 140/2016/NĐ-CP về lệ phí trước bạ.
• Thông tư 301/2016/TT-BTC hướng dẫn chi tiết về LPTB.

Cách xác định giá tính thuế Thu nhập cá nhân

Theo quy định tại điểm d khoản 1 Điều 16 Thông tư 111/2013/TT-BTC (đã được sửa đổi bởi khoản 2 Điều 19 Thông tư 92/2015/TT-BTC), giá trị tài sản thừa kế, quà tặng là các tài sản phải đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng được xác định như sau:

"Giá trị tài sản được xác định trên cơ sở bảng giá tính lệ phí trước bạ do UBND cấp tỉnh quy định tại thời điểm cá nhân làm thủ tục đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản thừa kế, quà tặng."

Đối với tài sản nhập khẩu, nếu cá nhân phải nộp các khoản thuế liên quan đến việc nhập khẩu thì giá trị tính thuế TNCN là giá tính LPTB do UBND cấp tỉnh quy định trừ đi các khoản thuế ở khâu nhập khẩu mà cá nhân đã tự nộp.

Giá tính lệ phí trước bạ đối với ô tô, xe máy và các tài sản khác

Một điểm cần lưu ý là sự khác biệt giữa quy định tại Nghị định và Thông tư hướng dẫn. Khoản 2 Điều 6 Nghị định 140/2016/NĐ-CP xác định giá tính LPTB là giá chuyển nhượng thực tế trên thị trường. Tuy nhiên, để cụ thể hóa, khoản 3 Điều 3 Thông tư 301/2016/TT-BTC đã đưa ra các hướng dẫn chi tiết hơn:

• Tài sản mua bán: Căn cứ vào hóa đơn hợp pháp hoặc hợp đồng có công chứng, chứng thực.
• Tài sản tự sản xuất: Tính theo giá thành sản phẩm.
• Tài sản nhập khẩu: Tính theo trị giá tính thuế nhập khẩu cộng các loại thuế liên quan (thuế nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế GTGT).

Thủ tục đăng ký quyền sở hữu ô tô, xe máy khi nhận quà tặng (ảnh minh họa)

Nguyên tắc áp dụng khi có sự chồng chéo văn bản

Trong trường hợp người dân nhận thấy có sự khác biệt giữa các văn bản quy phạm pháp luật về cùng một vấn đề, cần áp dụng nguyên tắc ưu tiên tại Điều 156 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2015 (thay thế Luật 2008):

1. Ưu tiên áp dụng văn bản có hiệu lực pháp lý cao hơn.
2. Nếu các văn bản do cùng một cơ quan ban hành có quy định khác nhau thì áp dụng quy định của văn bản ban hành sau.

Do đó, việc xác định giá tính thuế TNCN đối với tài sản thừa kế, quà tặng phải đăng ký quyền sở hữu sẽ được thực hiện theo hướng dẫn tại Thông tư 301/2016/TT-BTC. Riêng đối với ô tô, xe máy, giá tính LPTB còn phải đối chiếu với Bảng giá quy định tại Thông tư 304/2016/TT-BTC và các quyết định sửa đổi, bổ sung của Bộ Tài chính.

Vấn đề này cũng đã được Tổng cục Thuế làm rõ tại Công văn 3811/TCT-TNCN ngày 23/08/2017, tạo cơ sở thống nhất cho các cơ quan thuế địa phương thực hiện trong năm 2018.

Lời khuyên pháp lý: Khi thực hiện thủ tục sang tên tài sản thừa kế hoặc quà tặng, người dân nên chủ động tra cứu Bảng giá tính lệ phí trước bạ tại địa phương mình (do UBND tỉnh ban hành) để có sự chuẩn bị tài chính chính xác nhất.