Việc chủ động xét nghiệm HIV không chỉ là quyền lợi mà còn là trách nhiệm của mỗi cá nhân đối với cộng đồng, đặc biệt là đối với những nhóm người có hành vi nguy cơ cao. Nhằm chuẩn hóa quy trình và nâng cao hiệu quả tầm soát, ngày 27/04/2018, Bộ Y tế đã ban hành Quyết định 2674/QĐ-BYT năm 2018 về Hướng dẫn quốc gia xét nghiệm HIV.

Các phương pháp xét nghiệm HIV theo quy định mới

Theo nội dung tại Quyết định 2674/QĐ-BYT, công tác xét nghiệm HIV hiện nay được triển khai dựa trên hai phương pháp chủ đạo:

• Phương pháp xét nghiệm huyết thanh học: Đây là phương pháp phổ biến nhất, dùng để phát hiện sự hiện diện của kháng thể hoặc kháng nguyên HIV trong máu hoặc các dịch sinh học của cơ thể.
• Xét nghiệm sinh học phân tử: Phương pháp này giúp phát hiện trực tiếp vật chất di truyền (ARN hoặc ADN) của virus HIV, thường được áp dụng trong các trường hợp cần chẩn đoán sớm hoặc xác định tình trạng nhiễm ở trẻ em dưới 18 tháng tuổi.

04 trường hợp bắt buộc phải xét nghiệm HIV định kỳ 6 tháng/lần

Một trong những điểm đáng chú ý nhất của Hướng dẫn quốc gia ban hành kèm theo Quyết định 2674/QĐ-BYT chính là việc xác định các nhóm đối tượng cần được theo dõi sát sao. Cụ thể, 04 nhóm sau đây được khuyến cáo và yêu cầu thực hiện xét nghiệm định kỳ mỗi 6 tháng:

1. Nhóm quần thể hành vi nguy cơ cao: Bao gồm những người tiêm chích ma túy, người bán dâm, nam quan hệ tình dục đồng giới (MSM) và người chuyển giới nữ. Đây là những nhóm có khả năng lây nhiễm cao do đặc thù hành vi.
2. Người có bạn tình nhiễm HIV: Việc xét nghiệm định kỳ giúp phát hiện sớm tình trạng lây nhiễm chéo trong các mối quan hệ không an toàn hoặc khi biện pháp bảo vệ gặp sự cố.
3. Bệnh nhân nhiễm các bệnh lây truyền qua đường tình dục (STIs): Do có cùng con đường lây truyền, những người mắc các bệnh như lậu, giang mai, sùi mào gà... có nguy cơ đồng nhiễm HIV rất cao.
4. Người đang sử dụng dịch vụ dự phòng: Bao gồm cả người điều trị dự phòng sau phơi nhiễm (PEP) và trước phơi nhiễm (PrEP). Việc xét nghiệm định kỳ là bắt buộc để đánh giá hiệu quả điều trị và đảm bảo an toàn sức khỏe.

Khuyến cáo về giai đoạn cửa sổ và điều trị ARV

Bên cạnh việc quy định các đối tượng xét nghiệm định kỳ, Bộ Y tế cũng đưa ra những chỉ dẫn chuyên môn quan trọng để tránh sai lệch kết quả:

"Đối với các trường hợp nghi ngờ đang ở giai đoạn cửa sổ (thời gian từ khi virus xâm nhập đến khi cơ thể sản sinh đủ kháng thể để xét nghiệm phát hiện được), cần tiến hành xét nghiệm lại trong vòng 03 tháng để có kết quả chính xác nhất."

Đặc biệt, cơ quan y tế không khuyến cáo thực hiện xét nghiệm lại HIV cho những bệnh nhân đã có kết quả khẳng định dương tính và đang trong quá trình điều trị bằng thuốc kháng virus (ARV). Việc này nhằm tránh lãng phí nguồn lực y tế vì kết quả xét nghiệm kháng thể ở những người này luôn là dương tính.

Riêng đối với trường hợp điều trị dự phòng sau phơi nhiễm (PEP), quy trình chuẩn yêu cầu bệnh nhân phải thực hiện xét nghiệm lại sau 3 tháng và 6 tháng kể từ thời điểm có hành vi nguy cơ để khẳng định chắc chắn tình trạng âm tính.

Việc tuân thủ các quy định tại Quyết định 2674/QĐ-BYT không chỉ giúp cá nhân bảo vệ sức khỏe bản thân mà còn góp phần quan trọng vào mục tiêu chấm dứt đại dịch AIDS tại Việt Nam.