Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, việc xác định lại dân tộc không chỉ là nhu cầu cá nhân mà còn là một thủ tục pháp lý quan trọng để đảm bảo quyền nhân thân của mỗi công dân. Đặc biệt, đối với các trường hợp có yếu tố nước ngoài, quy trình này đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành.

1. Thế nào là xác định lại dân tộc có yếu tố nước ngoài?

Theo quy định tại khoản 2 Điều 663 Bộ luật Dân sự 2015, một quan hệ dân sự được coi là có yếu tố nước ngoài khi có ít nhất một trong các bên tham gia là cá nhân, pháp nhân nước ngoài; hoặc các bên tham gia là công dân Việt Nam, pháp nhân Việt Nam nhưng căn cứ để xác lập, thay đổi, chấm dứt quan hệ đó xảy ra tại nước ngoài.

Như vậy, việc xác định lại dân tộc được coi là có yếu tố nước ngoài nếu người yêu cầu là người nước ngoài, hoặc là công dân Việt Nam nhưng việc thay đổi dân tộc được thực hiện tại cơ quan có thẩm quyền ở nước ngoài. Tuy nhiên, khi thực hiện thủ tục này tại Việt Nam, cá nhân phải tuân thủ các quy định chi tiết tại Luật Hộ tịch 2014 và các văn bản hướng dẫn.

2. Các trường hợp được phép xác định lại dân tộc

Pháp luật Việt Nam tôn trọng quyền tự xác định dân tộc của mỗi cá nhân, nhưng việc thay đổi phải dựa trên căn cứ huyết thống và thực tế khách quan. Cụ thể, khoản 3 Điều 29 Bộ luật Dân sự 2015 quy định các trường hợp được xác định lại dân tộc bao gồm:

"a) Xác định lại theo dân tộc của cha đẻ hoặc mẹ đẻ trong trường hợp cha đẻ, mẹ đẻ thuộc hai dân tộc khác nhau;
b) Xác định lại theo dân tộc của cha đẻ hoặc mẹ đẻ trong trường hợp con nuôi đã xác định được cha đẻ, mẹ đẻ của mình."

Lưu ý quan trọng: Đối với trẻ em từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi, việc xác định lại dân tộc phải có sự đồng ý của chính trẻ em đó, thể hiện sự tôn trọng quyền tự quyết của cá nhân khi đã có nhận thức nhất định.

3. Thủ tục thực hiện xác định lại dân tộc có yếu tố nước ngoài

3.1 Hồ sơ cần chuẩn bị

Căn cứ theo Thông tư 04/2020/TT-BTP, người yêu cầu cần chuẩn bị các giấy tờ sau:

• Tờ khai: Theo mẫu quy định về việc thay đổi, cải chính, bổ sung hộ tịch, xác định lại dân tộc.
• Giấy tờ chứng minh: Bản chính Giấy khai sinh của người cần xác định lại dân tộc; các giấy tờ liên quan chứng minh dân tộc của cha đẻ, mẹ đẻ (như Giấy khai sinh, Căn cước công dân của cha/mẹ).
• Giấy tờ tùy thân: Hộ chiếu, thẻ thường trú hoặc giấy tờ đi lại quốc tế hợp lệ (đối với người nước ngoài hoặc người Việt Nam định cư ở nước ngoài).

3.2 Cơ quan có thẩm quyền giải quyết

Thẩm quyền giải quyết được quy định rõ tại Điều 46 Luật Hộ tịch 2014:

• UBND cấp huyện: Nơi đã đăng ký khai sinh trước đây hoặc nơi cư trú của người nước ngoài có thẩm quyền giải quyết việc xác định lại dân tộc cho người nước ngoài đã đăng ký khai sinh tại Việt Nam.
• UBND cấp huyện: Nơi người Việt Nam định cư ở nước ngoài đã đăng ký khai sinh trước đây.

3.3 Thời hạn và lệ phí

Thông thường, thời hạn giải quyết là 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ. Trường hợp cần phải xác minh thêm, thời hạn có thể kéo dài nhưng không quá 06 ngày làm việc. Lệ phí thực hiện sẽ do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quy định tùy theo từng địa phương.

Việc xác định lại dân tộc là một quyền nhân thân thiêng liêng. Để đảm bảo quyền lợi chính đáng và tránh những sai sót về mặt thủ tục, người dân nên tìm hiểu kỹ các quy định tại Bộ luật Dân sự 2015 và liên hệ với cơ quan tư pháp để được hướng dẫn cụ thể.