Trong thực tế đời sống tại Việt Nam, đặc biệt là ở các khu vực dân cư đông đúc hoặc vùng nông thôn, việc hình thành các lối đi chung giữa các hộ gia đình là điều hết sức phổ biến. Tuy nhiên, đằng sau sự thuận tiện đó thường tiềm ẩn những rủi ro pháp lý phức tạp nếu các bên không có sự thỏa thuận rõ ràng và đúng luật.

1. Thỏa thuận lối đi chung có bắt buộc phải công chứng không?

Hiện nay, Bộ luật Dân sự 2015 ghi nhận về quyền đối với bất động sản liền kề, trong đó có quyền về lối đi qua tại Điều 254. Cụ thể:

"1. Chủ sở hữu có bất động sản bị vây bọc bởi các bất động sản của các chủ sở hữu khác mà không có hoặc không đủ lối đi ra đường công cộng, có quyền yêu cầu chủ sở hữu bất động sản vây bọc dành cho mình một lối đi hợp lý trên phần đất của họ."

Về mặt pháp lý, hiện nay không có quy định bắt buộc các bên phải thực hiện công chứng văn bản thỏa thuận lối đi chung. Tuy nhiên, để đảm bảo giá trị chứng cứ cao nhất và tránh việc một trong các bên thay đổi ý định trong tương lai, các chuyên gia pháp lý luôn khuyến khích người dân nên thực hiện công chứng tại Văn phòng công chứng hoặc chứng thực tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất.

Việc công chứng không chỉ giúp xác định tính tự nguyện của các bên mà còn là căn cứ quan trọng để cơ quan chức năng giải quyết nếu sau này phát sinh tranh chấp về ranh giới hoặc quyền sử dụng diện tích đất làm lối đi này.

2. Những nội dung cốt lõi trong văn bản thỏa thuận

Một văn bản thỏa thuận lối đi chung chặt chẽ cần phải thể hiện đầy đủ các thông tin nhân thân của các bên (Họ tên, CCCD, địa chỉ cư trú) và đặc biệt là các cam kết cụ thể về diện tích đất. Các bên cần xác định rõ vị trí, giới hạn chiều dài, chiều rộng và chiều cao của lối đi để đảm bảo thuận tiện cho việc đi lại mà ít gây phiền hà nhất cho các bên liên quan.

Trong văn bản, bên dành lối đi nên cam đoan về quyền sử dụng đất hợp pháp của mình dựa trên Giấy chứng nhận đã được cấp. Đồng thời, các bên cũng nên thỏa thuận về việc khi một trong các bên chuyển nhượng hoặc tặng cho quyền sử dụng đất thì người nhận quyền vẫn tiếp tục được hưởng quyền sử dụng lối đi chung này mà không bị cản trở.

3. Giải quyết tranh chấp lối đi chung theo Luật Đất đai 2024

Khi tình làng nghĩa xóm không còn đủ để duy trì sự hòa thuận và phát sinh tranh chấp, các bên cần nắm rõ quy trình giải quyết theo quy định của Luật Đất đai 2024.

Hòa giải là bước tiên quyết

Theo Điều 235 Luật Đất đai 2024, Nhà nước khuyến khích các bên tự hòa giải. Nếu không tự hòa giải được, các bên bắt buộc phải thực hiện hòa giải tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất tranh chấp trước khi yêu cầu cơ quan có thẩm quyền khác giải quyết.

Thẩm quyền giải quyết của Tòa án và UBND

Căn cứ vào Điều 236 Luật Đất đai 2024, thẩm quyền được phân định như sau:

• Trường hợp có Giấy chứng nhận: Hoặc có một trong các loại giấy tờ quy định tại Điều 137 Luật Đất đai 2024, tranh chấp sẽ do Tòa án nhân dân giải quyết theo thủ tục tố tụng dân sự.
• Trường hợp không có giấy tờ: Các bên có quyền lựa chọn giải quyết tại Ủy ban nhân dân cấp có thẩm quyền hoặc khởi kiện tại Tòa án.

Lời khuyên cho người dân là hãy luôn giữ thái độ thượng tôn pháp luật và ưu tiên các giải pháp thỏa thuận bằng văn bản có công chứng để bảo vệ tài sản và quyền lợi lâu dài của gia đình mình.