Trong đời sống xã hội, không ít trường hợp chúng ta vô tình hoặc hữu ý sử dụng tài sản không thuộc quyền sở hữu của mình để tìm kiếm lợi ích cá nhân. Đó có thể là việc một kế toán tự ý lấy tiền công ty đi gửi tiết kiệm riêng, hay một nhân viên sử dụng xe công vụ để chạy dịch vụ ngoài giờ. Tuy nhiên, ranh giới giữa một hành vi "mượn tạm" và tội danh hình sự là rất mong manh.

Thế nào là hành vi sử dụng trái phép tài sản?

Mặc dù pháp luật hiện hành không đưa ra một định nghĩa mang tính học thuật cứng nhắc, nhưng dựa trên thực tiễn xét xử, có thể hiểu sử dụng trái phép tài sản là hành vi khai thác giá trị sử dụng hoặc lợi ích từ tài sản của người khác mà không được sự đồng ý của chủ sở hữu hoặc người quản lý hợp pháp, nhằm mục đích vụ lợi.

Điểm khác biệt cốt lõi giữa tội danh này với các tội xâm phạm sở hữu khác (như trộm cắp hay lừa đảo) nằm ở mục đích: Người vi phạm chỉ muốn sử dụng tài sản để thu lợi chứ không có ý định chiếm đoạt vĩnh viễn tài sản đó. Sau khi đạt được mục đích, họ thường có ý định trả lại tài sản gốc.

Khi nào hành vi này bị truy cứu trách nhiệm hình sự?

Không phải mọi trường hợp sử dụng tài sản của người khác đều bị đi tù. Theo quy định tại Điều 177 của Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), một người chỉ bị xử lý hình sự khi thỏa mãn các điều kiện về giá trị tài sản hoặc nhân thân.

Cụ thể, nội dung điều luật quy định như sau:

Điều 177. Tội sử dụng trái phép tài sản

1. Người nào vì vụ lợi mà sử dụng trái phép tài sản của người khác trị giá từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng, đã bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm hoặc dưới 500.000.000 đồng nhưng tài sản là di vật, cổ vật nếu không thuộc trường hợp quy định tại Điều 219 và Điều 220 của Bộ luật này, thì bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm.

Các khung hình phạt đối với Tội sử dụng trái phép tài sản

Tùy vào tính chất, mức độ và giá trị tài sản xâm phạm, người phạm tội có thể đối mặt với các khung hình phạt khác nhau:

• Khung 1: Phạt tiền từ 10 - 50 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm đối với tài sản từ 100 đến dưới 500 triệu đồng (kèm điều kiện nhân thân) hoặc tài sản là di vật, cổ vật.
• Khung 2: Phạt tiền từ 50 - 100 triệu đồng hoặc phạt tù từ 01 - 05 năm nếu tài sản trị giá từ 500 triệu đến dưới 1,5 tỷ đồng; tài sản là bảo vật quốc gia; phạm tội nhiều lần hoặc lợi dụng chức vụ, quyền hạn.
• Khung 3: Phạt tù từ 03 - 07 năm nếu giá trị tài sản sử dụng trái phép từ 1,5 tỷ đồng trở lên.

Xử phạt hành chính: Mức phạt không hề nhẹ

Trong trường hợp hành vi chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm hình sự (ví dụ giá trị tài sản dưới 100 triệu đồng và chưa từng bị xử lý trước đó), người vi phạm sẽ bị xử phạt hành chính theo quy định tại Điều 15 của Nghị định 144/2021/NĐ-CP.

Cụ thể, tại khoản 2 Điều 15 quy định mức phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với hành vi sử dụng trái phép tài sản của người khác. Ngoài ra, người vi phạm còn bị tịch thu tang vật, phương tiện và buộc trả lại tài sản hoặc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được.

Lời khuyên pháp lý: Để tránh những rắc rối pháp lý không đáng có, mỗi cá nhân cần tôn trọng quyền sở hữu tài sản của người khác. Mọi hành vi khai thác lợi ích từ tài sản không phải của mình đều cần có sự đồng ý bằng văn bản hoặc thỏa thuận rõ ràng từ chủ sở hữu.