Sau khi cánh cửa hôn nhân khép lại, trách nhiệm nuôi dưỡng và giáo dục con cái vẫn là sợi dây liên kết bền chặt giữa cha và mẹ. Tuy nhiên, thực tế cuộc sống luôn biến động: giá cả sinh hoạt leo thang, nhu cầu học tập của con ngày càng tăng, hay thu nhập của người cấp dưỡng bị ảnh hưởng do dịch bệnh... Những yếu tố này khiến mức cấp dưỡng được ấn định tại thời điểm ly hôn không còn phù hợp. Vậy pháp luật quy định thế nào về việc thay đổi mức cấp dưỡng này?

Căn cứ pháp lý về nghĩa vụ cấp dưỡng cho con

Theo quy định tại khoản 2 Điều 82 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, cha, mẹ không trực tiếp nuôi con có nghĩa vụ cấp dưỡng để đảm bảo điều kiện sống tối thiểu cho con chưa thành niên, con đã thành niên nhưng không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình.

Mức cấp dưỡng ban đầu thường được các bên thỏa thuận dựa trên thu nhập, khả năng thực tế của người có nghĩa vụ và nhu cầu thiết yếu của người con. Trong trường hợp không thỏa thuận được, Tòa án sẽ căn cứ vào các yếu tố nêu trên để ấn định một con số cụ thể.

Khi nào được yêu cầu thay đổi mức cấp dưỡng?

Pháp luật Việt Nam không đóng khung mức cấp dưỡng vĩnh viễn. Tại khoản 2 Điều 116 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 quy định rõ:

"Khi có lý do chính đáng, mức cấp dưỡng có thể thay đổi. Việc thay đổi mức cấp dưỡng do các bên thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được thì yêu cầu Tòa án giải quyết."

Các lý do chính đáng thường gặp bao gồm:

• Yêu cầu tăng mức cấp dưỡng: Do con ốm đau bệnh tật kéo dài cần chi phí điều trị lớn; con chuyển cấp học hoặc tham gia các khóa đào tạo năng khiếu; chỉ số giá tiêu dùng tăng cao khiến số tiền cũ không đủ trang trải tiền ăn, mặc, ở.
• Yêu cầu giảm mức cấp dưỡng: Người có nghĩa vụ cấp dưỡng bị mất việc làm, thu nhập giảm sút nghiêm trọng do ảnh hưởng của dịch bệnh (đặc biệt trong bối cảnh năm 2021); người cấp dưỡng bị tai nạn, bệnh tật mất khả năng lao động; hoặc họ có thêm các nghĩa vụ cấp dưỡng khác theo quy định.

Thủ tục thay đổi mức cấp dưỡng tại Tòa án

Nếu nỗ lực thỏa thuận giữa hai bên không mang lại kết quả, bên có yêu cầu cần thực hiện thủ tục khởi kiện dân sự theo quy định của Bộ luật tố tụng dân sự 2015.

1. Hồ sơ khởi kiện cần chuẩn bị

Để Tòa án có căn cứ xem xét, người khởi kiện cần chuẩn bị bộ hồ sơ đầy đủ bao gồm:

• Đơn khởi kiện về việc thay đổi mức cấp dưỡng nuôi con (theo mẫu).
• Bản sao có chứng thực Bản án hoặc Quyết định ly hôn của Tòa án trước đó.
• Bản sao CMND/CCCD và Sổ hộ khẩu của người khởi kiện.
• Bản sao Giấy khai sinh của con.
• Chứng cứ chứng minh lý do thay đổi: Đây là phần quan trọng nhất. Nếu yêu cầu tăng, cần có hóa đơn viện phí, học phí, biên lai chi phí sinh hoạt. Nếu yêu cầu giảm, cần có quyết định chấm dứt hợp đồng lao động, hồ sơ bệnh án hoặc xác nhận thu nhập thấp của địa phương.

2. Thẩm quyền giải quyết

Căn cứ Điều 35 và Điều 39 Bộ luật tố tụng dân sự 2015, Tòa án nhân dân cấp huyện nơi người bị kiện (người có nghĩa vụ cấp dưỡng hoặc người đang trực tiếp nuôi con) cư trú, làm việc sẽ có thẩm quyền giải quyết sơ thẩm.

3. Thời gian và chi phí giải quyết

Thời hạn chuẩn bị xét xử thường kéo dài từ 02 đến 04 tháng kể từ ngày thụ lý vụ án. Trong trường hợp vụ án có tính chất phức tạp, thời hạn này có thể được gia hạn nhưng không quá 02 tháng.

Về chi phí, theo quy định tại Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14, án phí dân sự sơ thẩm đối với tranh chấp về thay đổi mức cấp dưỡng (không có giá ngạch) là 300.000 đồng.

Lời khuyên từ chuyên gia pháp lý

Việc thay đổi mức cấp dưỡng không chỉ là câu chuyện về những con số, mà còn là sự thấu hiểu và sẻ chia trách nhiệm giữa cha và mẹ vì tương lai của con trẻ. Trước khi đưa nhau ra Tòa, các bên nên chủ động ngồi lại, đưa ra các bằng chứng về thu nhập và chi phí thực tế để tìm tiếng nói chung. Điều này không chỉ giúp tiết kiệm thời gian, tiền bạc mà còn tránh gây thêm tổn thương tâm lý cho con cái sau biến cố ly hôn của gia đình.

Nếu bạn đang gặp khó khăn trong việc chứng minh thu nhập hoặc cần soạn thảo đơn khởi kiện đúng chuẩn pháp lý, hãy tham khảo ý kiến của các luật sư chuyên về hôn nhân gia đình để được bảo vệ quyền lợi tốt nhất.