Nỗi lo của những người con xa xứ khi không còn giấy tờ tùy thân

Trong bối cảnh giao thương và lao động qua biên giới ngày càng phức tạp, không ít trường hợp công dân Việt Nam sang Trung Quốc làm việc hoặc bị lừa gạt dẫn đến tình trạng mất hết giấy tờ tùy thân như hộ chiếu, căn cước công dân. Việc không có giấy tờ chứng minh nhân thân khiến họ rơi vào tình cảnh "tiến thoái lưỡng nan", không thể cư trú hợp pháp và cũng gặp muôn vàn khó khăn khi muốn trở về quê hương.

Tuy nhiên, pháp luật Việt Nam luôn có những chính sách bảo hộ công dân và hỗ trợ đặc biệt, đặc biệt là đối với những người là nạn nhân của các đường dây mua bán người hoặc rơi vào hoàn cảnh đặc biệt khó khăn tại nước ngoài.

Quy trình tiếp nhận và xác minh nhân thân từ nước ngoài trở về

Theo quy định tại Điều 26 Luật Phòng, chống mua bán người năm 2011, quy trình tiếp nhận và xác minh nạn nhân từ nước ngoài trở về được thực hiện rất chặt chẽ nhằm đảm bảo quyền lợi cho công dân:

“Điều 26. Tiếp nhận, xác minh nạn nhân từ nước ngoài trở về

1. Việc tiếp nhận, xác minh nạn nhân từ nước ngoài trở về qua cơ quan đại diện ngoại giao, cơ quan lãnh sự hoặc cơ quan khác được ủy quyền thực hiện chức năng lãnh sự của Việt Nam ở nước ngoài (sau đây gọi là Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài) được thực hiện như sau:

a) Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài tiếp nhận và xử lý thông tin, tài liệu về nạn nhân và phối hợp với Bộ Công an trong việc xác minh nhân thân của nạn nhân, cấp giấy tờ cần thiết, làm thủ tục đưa họ về nước;

b) Cơ quan có thẩm quyền của Bộ Công an, Bộ Quốc phòng thực hiện việc tiếp nhận nạn nhân, nếu họ có nguyện vọng tự trở về nơi cư trú, thì hỗ trợ tiền tàu xe, tiền ăn trong thời gian đi đường và hướng dẫn họ làm thủ tục nhận chế độ hỗ trợ quy định tại các điều 34, 35, 36, 37 và 38 của Luật này...”

Như vậy, vai trò của Cơ quan đại diện Việt Nam tại Trung Quốc (Đại sứ quán hoặc Tổng lãnh sự quán) là cực kỳ quan trọng. Đây là đầu mối tiếp nhận thông tin, phối hợp với các cơ quan trong nước để xác minh danh tính và cấp các giấy tờ cần thiết (như Giấy thông hành) để công dân có thể nhập cảnh về Việt Nam hợp pháp.

Thủ tục phối hợp giữa các cơ quan chức năng

Để cụ thể hóa quy trình này, Điều 4 Thông tư liên tịch 01/2014/TTLT-BCA-BQP-BLĐTBXH-BNG đã hướng dẫn chi tiết về việc xác minh nạn nhân đang ở nước ngoài:

“Điều 4. Xác minh, xác định, tiếp nhận nạn nhân đang ở nước ngoài

1. Cơ quan đại diện ngoại giao, cơ quan đại diện lãnh sự hoặc cơ quan khác được ủy quyền thực hiện chức năng lãnh sự của Việt Nam ở nước ngoài (gọi chung là cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài), khi tiếp nhận thông tin, tài liệu về nạn nhân do cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài, tổ chức quốc tế, cơ quan chức năng của Việt Nam ở trong nước trao đổi hoặc do nạn nhân, người biết việc đến trình báo, thực hiện các công việc sau:

a) Trường hợp có thông tin cho biết nạn nhân chưa được giải cứu thì thông báo ngay cho cơ quan có thẩm quyền của nước sở tại để phối hợp kiểm tra, xác minh và tổ chức giải cứu nếu xác định nguồn thông tin có căn cứ.

b) Trường hợp nạn nhân đã được giải cứu hoặc người tự khai là nạn nhân đến trình báo tại cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài...”

Hướng dẫn hành động cụ thể cho gia đình và người bị nạn

Dựa trên các quy định pháp lý nêu trên, nếu bạn có người thân đang bị kẹt tại Trung Quốc mà không có giấy tờ tùy thân, cần thực hiện ngay các bước sau:

1. Đối với người thân tại Việt Nam

• Khai báo ngay: Gia đình cần đến Ủy ban nhân dân cấp xã hoặc cơ quan Công an nơi gần nhất để trình báo về tình trạng của người thân. Việc trình báo này giúp cơ quan chức năng trong nước có cơ sở để bắt đầu quy trình xác minh nhân thân.
• Cung cấp thông tin: Cung cấp đầy đủ các thông tin cá nhân của người bị nạn (họ tên, ngày sinh, quê quán, số CMND/CCCD cũ nếu nhớ) và các thông tin về địa điểm, tình trạng hiện tại của họ tại Trung Quốc.

2. Đối với người đang ở Trung Quốc

• Liên hệ Cơ quan đại diện: Người bị nạn cần chủ động tìm cách liên hệ hoặc trực tiếp đến trình báo tại Đại sứ quán Việt Nam tại Bắc Kinh hoặc các Tổng lãnh sự quán Việt Nam tại các tỉnh của Trung Quốc (như Quảng Châu, Nam Ninh, Côn Minh...).
• Gửi đơn trình báo: Trong trường hợp không thể đến trực tiếp, có thể gửi đơn trình báo qua đường bưu điện hoặc nhờ người khác chuyển giúp đến cơ quan đại diện.

Sau khi tiếp nhận thông tin, các cơ quan chức năng sẽ phối hợp để xác minh. Nếu xác định đúng là công dân Việt Nam, cơ quan đại diện sẽ cấp giấy tờ để đưa người đó về nước theo đường chính ngạch, đảm bảo an toàn và đúng pháp luật.

Việc trở về theo con đường chính ngạch thông qua sự bảo hộ của Nhà nước không chỉ giúp công dân tránh được các rủi ro khi vượt biên trái phép mà còn giúp họ nhận được các chế độ hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng theo quy định của Luật Phòng, chống mua bán người.